Ahmet AĞAR

Başta çalışan kadınların doğum izin süreleri ile geçici iş göremezlik ödeneklerinde yapılmış olan önemli değişiklikler olmak üzere, İş Kanunu’na göre çalışanların ücretli ve ücretsiz izin hakları ile ilgili düzenlemeler, bu yazımızda detaylı bir şekilde açıklamaya çalışılacaktır.
Bilindiği üzere, 01.05.2026 tarihli ve 33240 sayılı Resmî Gazete’ de yayımlanan 7578 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu Ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunda, 4857 sayılı İş Kanunu’nun ek 2. ve 74. maddeleri ile 5510 sayılı Kanunun 18. maddelerinde yapılan yeni düzenlemelerle doğum nedeniyle çalışanlara verilen izinler ile analık nedeniyle ödenen geçici iş göremezlik ödeneği süreleri önemli oranda değiştirilmiştir. Buna göre;
1- Kadın memur ile kadın işçiye doğumdan sonra verilen 8 haftalık analık izinleri 16 haftaya toplamda verilen izin süresi 18 haftadan 24 haftaya çıkarılmıştır.
2- Sağlık durumu uygun olduğu takdirde, doktorun onayı ile kadın işçinin isteği halinde doğumdan önce işyerinde çalışabileceği 3 haftalık süre 2 hafta şeklinde değiştirilmiştir.
3- Kadın işçiye isteği halinde verilen altı aylık ücretsiz izin süresinde; ön şart olan 16 haftalık toplam izin süresi 24 haftaya, çoğul gebelikte ise 18 haftadan 26 haftaya çıkarılmıştır.
4- İşçiye, eşinin doğum yapması hâlinde verilen 5 günlük ücretli izin süresi 10 güne çıkarılmıştır.
5- 5510 sayılı Kanun’a göre Bağ-Kurlu ve sigortalı kadının veya sigortalı erkeğin sigortalı olmayan eşinin, kendi çalışmalarından dolayı gelir veya aylık alan kadının ya da gelir veya aylık alan erkeğin sigortalı olmayan eşi için doğumdan sonraki analık süresi 8 haftadan 16 haftaya çıkarılmıştır.
6- 01.05.2026 tarihinde yapılan bu yeni düzenlemeye göre, halen doğum izninde olan ve doğum izni bitecek olan kadınlar, yasal olarak ilave 8 hafta ek izin kullanımı, yarı zamanlı çalışma ilk çocukta 60 gün, ikincide 120 gün, üçüncü ve sonrasında 180 gün veya 2 yıla kadar ücretsiz izin seçeneklerinden yararlanmak için işverenlere dilekçeyle müracaat edebilirler.
Çalışanlara İş Kanunu’na Göre Verilecek Ücretsiz İzinler
1-4857 sayılı İş Kanunu’nun 74. Maddesine göre, analık izninin bitiminden sonra kadın işçinin istemesi halinde 1. doğumda 60 gün, 2. Doğumda 120 gün, sonraki doğumlarda ise 180 gün süreyle haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin verilir. Çoğul doğumda bu süreler 30 gün uzar, engelli doğum olması halinde ise bu süreler 360 gün olarak uygulanır. Bu fıkradaki hükümlerden yararlanılan süre içinde süt izni uygulanmaz. Çalışılmayan Yarım günün ücreti Türkiye İş Kuruma tarafından ödenir.
2- Doğum yapan kadın işçiler, doğumdan sonra rapor süresinin bitiminde talep etmesi halinde 6 aya kadar ücretsiz izne çıkabilmektedir.
3- Yol İzni, yıllık ücretli izinleri işyerinin kurulu bulunduğu yerden başka bir yerde geçirecek olanlara istemeleri halinde ve bu hususu belgelemeleri şartıyla gidiş ve dönüşlerinde yolda geçecek süreleri karşılamak üzere işveren toplam dört güne kadar ücretsiz izin vermek zorundadır. İşveren, işyerinde çalışan işçilerin yıllık ücretli izinlerini gösterir izin kayıt belgesi tutmak zorundadır.
4- Ücretsiz İzin Hakkı, isteğe bağlı olarak, doğum izninin veya yarı zamanlı çalışmanın bitiminden itibaren çocuk 3 yaşına gelene kadar toplamda 2 yıla kadar ücretsiz izin kullanılabilir.
Bu haktan faydalanmak için işverene analık izninin bittiği tarihten önce yazılı olarak işverene müracaatta bulunması gerekir.
5- Kısmi Süreli Çalışma, Doğum izninin bitiminden sonra, analık izni süresi dolan kadın işçi birinci doğumda 60 gün, ikinci doğumda 120 gün, sonraki doğumlarda ise 180 gün süreyle haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izinli çalışabilir.
Bu haktan yararlanmak isteyen anneler, çalışılan kuruma veya işverene resmi bir dilekçe ile başvurarak talepte bulunması gerekir.
6- 4857 sayılı İş Kanunu’nda bu yönde bir düzenleme yapılmamış olmakla birlikte ücretsiz izinle ilgili olarak işçinin rızası ile yazılı olarak işverenden ücretsiz izin talebinde bulunması yeterlidir. Ancak ücretsiz izin işverenin de işçinin bu talebini kabul etmesi halinde uygulanabilmektedir. İşverenlerin, işçinin isteği dışında ve tek taraflı olarak işçinin de kendi kararıyla ücretsiz izin kullanması mümkün değildir.
III- İşçinin Yıllık Ücretli İzin Hakları