İmdat TÜRKAY

1. Vergiye Uyumlu Mükelleflere Sağlanan %5 Vergi İndirimi Müessesesi
Her ne kadar bazı gelir unsurları ve mükellef grupları yararlanmasa da vergiye uyumlu gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerine sağlanan %5 vergi indirimi uygulaması çok kısa sürede benimsenmiş olup her geçen yıl daha çok mükellef bu avantajdan yararlanmaya başlamış ve bu indirimden yararlanmak mükellefler arasında adeta bir prestij meselesi haline gelmiştir.
193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun mükerrer 121 inci maddesine göre; ticari, zirai veya mesleki faaliyeti nedeniyle gelir vergisi mükellefi olanlar ile kurumlar vergisi mükelleflerinden (finans ve bankacılık sektörlerinde faaliyet gösterenler, sigorta ve reasürans şirketleri ile emeklilik şirketleri ve emeklilik yatırım fonları hariç olmak üzere), belirtilen şartları taşıyanların yıllık gelir veya kurumlar vergisi beyannameleri üzerinden hesaplanan verginin %5’ini, ödenmesi gereken gelir veya kurumlar vergisinden indirme imkânı bulunmaktadır. Konuya ilişkin ayrıntılı açıklama ve örnekler 301 ve 312 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliğlerinde yer almaktadır.
İlk uygulaması 2018 yılında başlayan vergiye uyumlu mükellefler için getirilen %5 vergi indirimi düzenlemesine göre; en son belirlenen şartları taşıyan mükelleflere, 2024 takvim yılına ilişkin olarak Mart ve Nisan 2026 aylarında verdikleri yıllık gelir veya kurumlar vergisi beyannameleri üzerinden hesaplanan verginin %5’ini, ödenmesi gereken vergiden indirme imkânı sağlanmıştır. Bu uygulama, vergi yükümlülüklerine ilişkin beyan ve ödemesini doğru ve zamanında yapan vergiye uyumlu mükellefleri ödüllendirmeyi amaçlamaktadır.
Gelir Vergisi Kanunu’nun mükerrer 121 inci maddesine 6824 sayılı Kanunla eklenen “Vergiye uyumlu mükelleflere vergi indirimi” uygulaması hakkında bugüne kadar 7194 ve 7338 sayılı Kanunlarla bazı değişiklikler yapılmış ve %5 vergi indiriminden yararlanma şartları mükellefler lehine daha da kolaylaştırılmıştır. Ancak, gerek yargı kararlarında gerekse uygulamada hala mükellefler tarafından tereddüt edilen konular yani gri alanlar mevcut bulunmaktadır.
Bilindiği üzere, vergiye uyumlu mükelleflere sağlanan %5 vergi indirimi uygulamasından;
Ticari, zirai veya mesleki faaliyeti nedeniyle gelir vergisi mükellefleri,
Kurumlar vergisi mükellefleri (Finans ve bankacılık sektörlerinde faaliyet gösterenler, sigorta ve reasürans şirketleri, emeklilik şirketleri ve emeklilik yatırım fonları hariç),
belirtilen şartları sağlamaları kaydıyla yararlanabilmektedir. Kurumlar vergisi mükellefleri de belirtilen şartları taşımaları şartıyla %5 vergi indiriminden yararlanabilmektedir. Ancak, finans ve bankacılık sektörlerinde faaliyet gösterenler, sigorta ve reasürans şirketleri ile emeklilik şirketleri ve emeklilik yatırım fonları vergi indiriminden yararlanamazlar.
Vergi indirimi uygulaması, kapsam dahilindeki gelir ve kurumlar vergi mükelleflerinden belirtilen şartları taşıyanların verecekleri yıllık gelir veya kurumlar vergisi beyannameleri üzerinden hesaplanan vergisinin %5’inin, ödenmesi gereken gelir veya kurumlar vergisinden indirilmesi suretiyle gerçekleştirilmektedir. Mükelleflerin vergi indiriminden yararlanma şartları şöyledir;
İndirimin hesaplanacağı beyannamenin ait olduğu yıl ile bu yıldan önceki son iki yıla ait vergi beyannamelerinin kanuni süresinde verilmiş olması gerekmektedir. Kanuni süresinde verilen bir beyannameye ilişkin olarak kanuni süresinden sonra düzeltme amacıyla veya pişmanlıkla verilen beyannameler de bu şartı ihlal etmeyecektir.
İndirimin hesaplanacağı beyannamenin ait olduğu yıl ile bu yıldan önceki son iki yıla ait süre içerisinde kesinleşmiş olması koşuluyla vergi beyannamelerindeki vergi türleri itibarıyla ikmalen, re’sen veya idarece yapılmış bir tarhiyat bulunmaması gerekmektedir.
Kesinleşen tarhiyatların, indirimin hesaplanacağı beyannamenin ait olduğu yıl için geçerli olan, yıllık indirim tutar sınırının %1’ini aşmaması durumunda bu şart ihlal edilmiş sayılmayacaktır. Dolayısıyla, 2025 yılı için (12.000.000X%1=) 120.000 TL’yi aşmayan kesinleşmiş tarhiyatlar bu şartı ihlal etmeyecektir.
İndirimin hesaplanacağı beyannamenin verildiği tarih itibarıyla, uygulama kapsamındaki vergi beyannameleri üzerine tahakkuk eden vergilerin ödenmiş olması gerekmektedir.
332 seri no.lu GVGT ile bu tutar, 1/1/2026 tarihinden itibaren verilmesi gereken yıllık gelir ve kurumlar vergisi beyannamelerinde uygulanmak üzere 12.000.000 TL olarak belirlenmiştir. Dolayısıyla, 2025 yılına ilişkin olarak Mart-Nisan/2026 aylarında verilecek gelir ve kurumlar vergisi beyannamesinde belirlenen bu yeni tutar olan 12.000.000 TL dikkate alınacak ve hesaplanan indirim tutarı, hiçbir durumda yıllık olarak belirlenen bu tutardan fazla olamayacaktır.(2)
Mükelleflerin %5 vergi indirimi konusunda detaylı bilgi için Gelir İdaresinin internet sayfasında (gib.gov.tr/Rehber ve Broşürler) yer alan Vergiye Uyumlu Mükelleflere %5 Vergi İndirimi Broşürüne bakmasında fayda vardır.
2. Vergi İndiriminden Yararlanan Mükellef Sayısı
Vergiye uyumlu mükellef indiriminden yararlanan gelir vergisi mükelleflerinin sayısına ve yararlanılan indirim tutarlarına ilişkin bilgiler, Şubat/2025 tarihinde yayımlanan GİB 2024 Yılı Faaliyet Raporunda bulunan aşağıdaki tabloda yer almaktadır.(3) Tabloda da görüldüğü üzere son beş yılda bu indirimden yararlanan gelir vergisi mükellef sayısı sürekli olarak artış göstermiş ve en son 2023 yılına ilişkin olarak Mart/2024 tarihinde verilen gelir vergisi beyannamelerinde indirimden yararlanan mükellef sayısı 51.160 olmuş, yıllık beyannamede hesaplanan indirim tutarı ise 732.653.348 TL olmuştur.
Son beş yıllık dönemde (2019-2023) vergi indiriminden yararlanan toplam gelir vergisi mükellef sayısı 191.288 olup hesaplanan vergi indirimi tutarı ise 1.584.236.693 TL olmuştur.