Vakkas DEMİR

Kamuoyunda “çeyiz parası” olarak bilinen, SGK mevzuatında ise “evlenme ödeneği” olarak yer alan önemli bir sosyal güvenlik hakkı bulunmaktadır. Çeyiz parası almaya müstahak bazı kız çocukları, annelerinin veya babalarının aylıklarında düşüş olacağı düşüncesiyle bu haktan “feragat” etmektedir.
Sonraki zamanlarda ise, ebeveynlerinin aylıklarında düşüş olmadığını veya çok az düşüş olduğunu anladıklarında, SGK’ya yeniden çeyiz parası alma talebinde bulunmaktadır.
SGK ise, bu durumdaki kız çocuklarının daha önceden çeyiz parasından “feragat” ettikleri gerekçesiyle, 2028/38 sayılı genelgeyi gerekçe gösterip, taleplerini reddetmektedir.
Bu makale çalışmamızda, feragat nedeniyle kendilerine çeyiz parası ödenmeyen kız çocuklarına, mahkeme yoluyla nasıl çeyiz parası ödenebileceğini, örnek yargı kararıyla açıklamaya çalışacağız.
ÇEYİZ PARASI/EVLENME ÖDENEĞİ YASAL MEVZUATI
5510 sayılı Kanunun “Evlenme ve cenaze ödeneği” başlıklı 37 nci maddesinde; “MADDE 37- Evlenmeleri nedeniyle, gelir veya aylıklarının kesilmesi gereken kız çocuklarına evlenmeleri ve talepte bulunmaları halinde almakta oldukları aylık veya gelirlerinin iki yıllık tutarı bir defaya mahsus olmak üzere evlenme ödeneği olarak peşin ödenir. Evlenme ödeneği alan hak sahibinin aylığının kesildiği tarihten itibaren iki yıl içerisinde yeniden hak sahibi olması halinde, iki yıllık sürenin sonuna kadar gelir veya aylık bağlanmaz, bu durumda olanlar 60 ıncı maddenin birinci fıkrasının (f) bendi kapsamında genel sağlık sigortalısı sayılır.
Evlenme ödeneği verilmesi halinde, diğer hak sahiplerinin aylık veya gelirleri evlenme ödeneği verilen sürenin bitimini takip eden ödeme döneminden itibaren 34 üncü maddeye göre yeniden belirlenir.” hükümleri yer almaktadır.
Üstte yer alan kanun hükmüne göre, evlenmeleri nedeniyle aylığı kesilecek olan, SGK’dan yetim aylığı alan kız çocuklarına, talepte bulunmaları halinde, 24 aylık yetim aylığı tutarları tek seferde ve peşin olarak SGK tarafından ödenmektedir.
ÇEYİZ PARASINDAN FERAGATLA İLGİLİ SGK GENELGESİ
SGK’nın 06.11.2018 tarihli ve 2018/38 sayılı Genelgesinin “7. Evlenme Ödeneği Verilmesi” başlıklı bölümünde (sayfa: 105); “Kız çocuklarından, evlenmesi nedeniyle ölüm aylığının kesilme tarihinde evlenme ödeneğini talep edip etmediğini bildiren bir dilekçe alınmadan evlenme nedeniyle aylığının kesildiği ödeme döneminden itibaren iki yıl içinde ikinci karar işlemi yapılmayacak olup, daha önceden iradesini evlenme ödeneğini talep etmediği yönünde kullananların sonradan talepte bulunmaları halinde ise söz konusu talepleri reddedilecektir. Kız çocuklarının hem ölüm geliri hem de ölüm aylığı alması durumunda evlenme ödeneği her iki dosyadan da hesaplanarak ödenecektir.” ifadeleri yer almaktadır.
Üstte metni verilen genelgeden anlaşılacağı üzere, evlenme ödeneğini ilk başta talep etmeyenlerin/feragat edenlerin daha sonradan talepte bulunmaları halinde, bu kişilere evlenme ödeneği verilmeyeceğine dair düzenleme, Kanunda yer almamasına rağmen SGK genelgesinde yer almaktadır.
SGK’nın 2018/38 sayılı genelgesi bütünleşik bir tahsis genelgesidir. Bu genelgeden önce SGK tahsis işlemleri 2011/58 sayılı tahsis genelgesine göre yürütülmekteydi. 2011/58 sayılı genelge 2018/38 sayılı genelge ile yürürlükten kaldırılmıştır.
2011/58 sayılı genelgenin “6. Evlenme Ödeneği Verilmesi” başlıklı kısmına (56. sayfa) baktığımızda ise, evlenme ödeneğinden önceden feragat edenlerin/talepte bulunmayanların sonradan talepte bulunmaları halinde bu kişilere çeyiz parası verilmeyeceğine dair bir ifade ve cümle bulunmamaktadır.
Yani, SGK’nın günümüzde idari uygulaması olan çeyiz parasından feragat edenlere sonradan talepte bulunsalar bile çeyiz parası ödenmemesi uygulaması, 2018/38 sayılı genelgeyle 2018 yılında getirilmiş bir uygulamadır.
Bu konudaki kanun maddesi metni (5510 S.K. 37. madde) aynı olmasına rağmen, 1 Ekim 2008’den 06.11.2018’e kadar çeyiz parasından feragat edenlere sonradan talepte bulunmaları halinde çeyiz parası ödenmişken, 2018/38 sayılı genelge gereği 06.11.2018’den sonra çeyiz parası ödenmemiştir.
KONUYLA İLGİLİ ÖRNEK YARGITAY KARARI
SGK’nın günümüzdeki uygulaması, ilk başta çeyiz parasını almak istemeyenlere sonradan talep edilse bile çeyiz parası ödenmemesi şeklindedir. Yasal dayanağı olmayan bu uygulama, genelge ile 2018 yılında getirilerek vatandaşların sosyal güvenlik hakkı daraltılmıştır.
SGK’nın bu uygulamasına karşı iş mahkemelerinde dava açan kişiler, açtıkları davaları kazanmaktadırlar. Örnek Yargıtay kararı aşağıda yer almaktadır.