Hilmi Bahadır BARÇIN

Kamu ihaleleri, sürekli gündemde bir alandır. Her gün, gerek sosyal gerekse görsel medyada muhakkak bu alanla ilgili haberlere denk gelinebilmektedir. Bu alanın temel kurallarının yer aldığı kanun ise, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’dur.
Kamu ihalelerine nitelikli firmaların katılması ve tedarik sürecinde problem yaşanmaması amacıyla Kanun koyucu, 4734 sayılı Kanunun çeşitli maddelerine ihaleye katılmak isteyen istekliler için mali ve teknik yeterlilik kriterleri getirmiştir.
Bu yeterlilik kriterlerinden birisi de ana düzenlemesinin Kamu İhale Kanunu’nun 10’ncu maddesinde yer aldığı ayrıntılarının ise Kamu İhale Genel Tebliğ’nde düzenlendiği; isteklilerin sosyal güvenlik prim borçları ve vergi borçlarının olmaması koşuludur.
İsteklilerin, bu borçlarına ilişkin yeni uygulama 1 Ağustos 2025 tarihinden itibaren başlamış olup; bu süreç ile ilgili Kamu İhale Kurumu’na çok fazla şikayet başvurusu bulunulmaktadır. Örnek Kamu İhale Kurulu kararı doğrultusunda, 4734 sayılı Kanun kapsamında yapılan ihalelerde ihale tarihinde SGK ve vergi borcu tespitinin hatalı olduğu iddiasının isteklinin geçici teminatının ihaleye çıkan idarelerce gelir kaydedilmesini engelleyip engellemeyeceği makalemizin konusunu teşkil edecektir.
SOSYAL GÜVENLİK VE VERGİ BORCUNUN İHALELERE KATILIM AÇISINDAN ÖNEMİ
Kamu ihalelerine katılma hususunda istekliler açısından önemli bir şart, isteklinin sosyal güvenlik ve vergi borcunun olmamasıdır.
4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “İhaleye Katılımda Yeterlilik Kuralları” başlıklı 10’uncu maddesinin dördüncü fıkrasında ihale dışı bırakılacak istekliler 10 bent halinde sıralanmıştır:
“Aşağıda belirtilen durumlardaki istekliler ihale dışı bırakılır:
...
c) Türkiye'nin veya kendi ülkesinin mevzuat hükümleri uyarınca kesinleşmiş sosyal güvenlik prim borcu olan.
d) Türkiye'nin veya kendi ülkesinin mevzuat hükümleri uyarınca kesinleşmiş vergi borcu olan.
...
(Ek fıkra: 28/3/2007-5615/23 md.) Kurum, dördüncü fıkranın; (c) bendi ile ilgili olarak Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığının uygun görüşünü alarak sosyal güvenlik prim borcunun kapsamı ve tutarını; (d) bendi ile ilgili olarak, Gelir İdaresi Başkanlığının uygun görüşünü alarak vergi borcu kapsamına girecek vergileri; tür ve tutar itibariyle belirlemeye yetkilidir.
(Ek fıkra: 28/3/2007-5615/23 md.) Bu madde kapsamında istenen belgelerden hangilerinin taahhütname olarak sunulabileceği Kurum tarafından belirlenir. Gerçeğe aykırı hususlar içeren taahhütname sunulması veya ihale üzerinde kalan istekli tarafından taahhüt altına alınan durumu tevsik eden belgelerin sözleşme imzalanmadan önce verilmemesi halinde bu durumda olanlar ihale dışı bırakılarak geçici teminatları gelir kaydedilir.”
Madde metninden anlaşılacağı üzere, yerli istekliler açısından Türkiye’de; eşik değerler üzerindeki ihalelere katılabilecek yabancı istekliler açısından da kendi ülke mevzuatları açısından kesinleşmiş sosyal güvenlik ve vergi borcu olan istekliler ihale dışı bırakılacaklardır. Ayrıca isteklilerin geçici teminatları da gelir olarak kaydedilecektir.
Buna ilaveten Kamu İhale Kurumu, aynı madde de SGK ve Gelir İdaresi Başkanlığının uygun görüşünü alarak sosyal güvenlik ve vergi borcu kapsamına girecek vergileri; tür ve tutar itibariyle belirlemeye yetkili kılınmıştır.
İHALE SÜREÇLERİNDE SOSYAL GÜVENLİK VE VERGİ BORCU İLE İLGİLİ YENİ DÜZENLEMELER
Görüleceği üzere 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu, sosyal güvenlik ve vergi borcunun limiti ve kapsamını belirleme konusunda yetkili kılınmıştır. Kamu İhale Genel Tebliğ’nde ayrıntıları yer alan konuya ilişkin açıklamalara aşağıda yer verilmiştir;
İhale Dışı Kalmaya Sebep Sosyal Güvenlik ve Vergi Borcu Sınırı Ne Kadardır?