Salih ÇALAL

Serbest bölge, ihracatı ve üretimi teşvik eden, ülkeye döviz girişini desteklemek için oluşturulan özel bölgelere verilen bir isimdir. Serbest bölgeler oluşturmak, ülkelerin yabancı yatırımları kendi bölgelerine çekmesinin bir yoludur. İzlenen amaç, öncelikle, bölgenin kendi içinde dış ticaret politikasının güçlendirilmesidir. Bu hedefle birlikte ülkenin ekonomik düzeyinin yükseltilmesi, işsizlik oranlarının düşürülmesi, döviz çekilmesi ve bölgede yeni endüstriyel ve teknolojik modellerin benimsenmesi amaçlanmaktadır.
Bu çalışmada, serbest bölgede üretim yapan firmaların ürünlerini serbest bölgedeki diğer firmalara satılması işleminin 28/07/2024 tarihli ve 7524 sayılı Kanunun 24 üncü maddesiyle 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanununun geçici 3 üncü maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendinde yapılan değişiklik kapsamında ihracat olarak kabul edilip edilmeyeceği ve ihracat olarak kabul edilmesi durumunda 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanununun geçici 3 üncü maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendi uyarınca kurumlar vergisi yönünden istisna kabul edilip edilemeyeceği hususlarında açıklamalar yapılacaktır.
Serbest Bölgede Faaliyet Gösteren Firmaların Bölge İçinde Satış Yapması
Genel anlamda serbest bölge; ülkede geçerli ticari, mali ve iktisadi alanlara ilişkin hukuki ve idari düzenlemelerin uygulanmadığı veya kısmen uygulandığı, sınai ve ticari faaliyetler için daha geniş teşviklerin tanındığı ve fiziki olarak ülkenin diğer kısımlarından ayrılan yerler olarak tanımlanabilir. Ayrıca serbest bölgeler;
- Ülkenin siyasi sınırları içinde olmakla beraber gümrük bölgesi dışında sayılan,
-Ülkede geçerli ticari, mali ve iktisadi alanlara ilişkin hukuki ve idari düzenlemelerin uygulanmadığı,
-Sınai ve ticari faaliyetler için daha geniş teşviklerin tanındığı,
-Fiziki olarak ülkenin diğer kısımlarından ayrılan yerlerdir.
Serbest bölge, coğrafi bir alanı temsil eder ve ihracat başta olmak üzere ithalat için daha uygun koşullar oluşturur. Yatırım çeken bu bölgeler, ekonomik faaliyetlerin artması için vergi muafiyetleri sunar. Ülkenin gümrük prosedürlerinden muaf bir bölge olduğu için ticaret yapmaya oldukça elverişlidir. Buraya getirilen mallar özellikle gümrük vergilerinden ve uluslararası yasal düzenlemelerden yüksek derecede muaf tutulur.
Türkiye'deki serbest bölgeler, gümrük vergileri ve diğer ticari engellerden muafiyet gibi teşvikler sunmaktadır. Ayrıca, şirketler üzerindeki vergi yükünü azaltan ve daha esnek bir iş ortamı sağlayan özel ekonomik düzenlemeler getirilmiştir. Türkiye'deki serbest bölgeler genellikle limanlara yakın konumlandırılarak lojistik avantajlar sağlar ve bu bölgelerde üretilen malların yurt dışına ihracı kolaylaştırılmıştır. Serbest bölgelerin sağladığı avantajlar aşağıdaki gibi sıralandırılabilir;
-Gümrük vergisi ve aynı tür diğer vergilerden %100 muafiyet.
-İmalat şirketleri için kurumlar vergisinden %100 muafiyet.
-KDV ve özel tüketim vergisinden %100 muafiyet.
-Düzenlenecek evraklara uygulanan damga vergisinden %100 muafiyet.
-Emlak vergisinden %100 muafiyet.
-Tamamı yurt dışına olmak kaydıyla Serbest Bölgelerden verilecek belirli lojistik hizmetlere %100 gelir ve kurumlar vergisi istisnası.
-Çalışan maaşı üzerinden alınan gelir vergisinden %100 muafiyet (serbest bölgelerde ürettiği ürünlerin FOB bedelinin en az %85’ini ihraç eden şirketler için).
-Mallar süre sınırlaması olmaksızın serbest bölgelerde tutulabilmektedir.
-Şirketler, serbest bölgelerden elde edilen kârı hiçbir sınırlama olmaksızın yurt dışına ya da Türkiye’ye serbestçe aktarabilmektedir.
-Mülk alım-satımında tapu harcından muafiyet.
-İnşaat, proje, iskân, izin ve onay süreçlerinde KDV muafiyeti.
-KDV ve diğer vergilerden muaf hazır altyapı.
Ayrıca Türkiye serbest bölgeler ihracat konusunda yatırımları teşvik etmek için kurulmuştur. Ancak serbest bölgeden ithalat da mümkündür. Gümrük prosedürleri arasında yer alan yasa ve düzenlemeler bu serbest bölgelerde uygulanmaz ya da kısmen uygulanır. Doğrudan yabancı yatırımı ve teknolojiye kısa sürede erişim amaçlanarak düzenlenen bu bölgeler, uluslararası ticarette büyük avantaj sağlar.
Serbest bölgelerin sınırları ile giriş ve çıkış noktaları, aynı zamanda serbest bölgeye giren, burada kalan veya çıkan eşya gümrük idarelerinin gözetimine tabidir. Serbest bölgelerde depolama, işçilik, işleme veya alım ve satım faaliyetlerinde bulunan kişiler tarafından, gümrük idarelerince kabul edilen forma uygun olarak envanter kayıtları tutulur. Türkiye’den serbest bölgelere sevkedilen mallar ve serbest bölgelerden Türkiye’ye sevkedilen mallar dış ticaret rejimine tabi tutulur. Serbest bölgeler ile diğer ülkeler ve serbest bölgeler arasında dış ticaret rejimi uygulanmaz. Eşyanın serbest dolaşıma girişi sırasında uygulanması öngörülen ticaret politikası önlemleri, eşya serbest bölgeye konulduğunda veya eşyanın geçici bir süre için serbest bölgede kalması sırasında uygulanmaz. Diğer taraftan, eşyanın Türkiye Gümrük Bölgesine girişinde ticaret politikası önlemleri uygulanması gerekiyorsa, bu tür önlemler, serbest dolaşımda olmayan eşyanın serbest bölgeye konulması sırasında uygulanır.