Onur Ahmet GÜNGÖR

1. GİRİŞ

Küresel rekabetin sürdürülebilir ekonomik büyümenin temel sağlamlığının biri teknolojik üretim, geliştirme ve ticarileştirme kapasitesidir. Bu doğrultuda devletler, Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerini teşvik etmek amacıyla vergilerini etkin bir araç olarak politika olarak ortaya çıkardı. Teknoloji Geliştirme Bölgeleri, bu politikanın somutlaştığı en önemli kurumsal yapılardan biridir. Türkiye'de teknokentler, özellikle kazanç esaslı vergi istisnalarına dayanan yapılarıyla OECD ülkelerinde yaygın olarak kullanılan harcama bazlı Ar-Ge Teşviklerinden kaydedilmektedir. Bu yetenek teknokentler, vergi politikasına bakış açısından özgün ve güçlü bir teşvik modeli sunmaktadır.
2. TEKNOLOJİ GELİŞTİRME BÖLGELERİNİN HUKUKİ ÇERÇEVESİ
Teknoloji Geliştirme Bölgelerine ilişkin temel düzenleme 4691 sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanunudur. Kanun, sistemlerle yürütülebilecek işlemler Ar-Ge, yazılım ve tasarım hizmetleri ile sınırlandırılmıştır; Bu veriler elde edilen kazançlara yönelik özel vergisel istisnalar öngörülmüştür. Söz konusu istisnaların uygulanma süresi, yapılan yasal düzenlemelerle 31/12/2028 tarihine kadar uzatılmıştır. Kanun, raporların bölge içinde fiilen gerçekleştirilmesini esas almakta ve bölge dışı faaliyetlerden elde edilen gelirleri istisna kapsamı dışında bırakmaktadır.
Kanun düzenlemede yer alan 'münhasıran' ibareleri, Gelir İdaresi Başkanlığı'nın özelgeleri ve idari departmanlarının denetimleri, tüm bilgi işlemleri değil, teknokentte kayıtlı birimlerin yürütüldüğü Ar-Ge, yazılım ve tasarım teknolojileri istisnasından yararlanılabilecek şekilde yorumlanmaktadır. Ayrıca, 4691 sayılı Kanun'un 4. maddesinde düzenlenen ve Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Yönetmeliği'nde detaylandırılan 'bölge dışı faaliyet' sınırlaması, istisnanın kullanımında en sık kurallar denetim noktalarından biridir. Firmaların, bölge içi ve dışı gelirlerini ayrı ayrı muhasebe kayıtları ile takip edilmeleri ve personel zaman aralıkları (zaman aralıkları) gibi objektif dokümanlarla desteklemeleri, idari mücadelelerin önünde geçilmesi açısından hayati öneme sahiptir.
3. TÜRK VERGİ KANUNLARI AÇISINDAN TEKNOPARK VERGİ AVANTAJLARI
Teknoloji Geliştirme Bölgelerinde sağlanan vergisel teşvikler, yalnızca 4691 sayılı Teknoloji Bölgeleri Kanunu ile sınırı olmayıp, Gelir Vergisi Kanunu, Kurumlar Vergisi Kanunu ve Katma Değer Vergisi Kanunu belirlemekle birlikte bütüncül bir alarm sistemi belirler. Bu düzenlemeler, kazanç, ücret ve dolaylı vergiler açısından çok kati istisna ve muafiyetler içermektedir.
3.1. Gelir ve Kurumlar Vergisi İstisnası
4691 sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanunu'nun geçici 2. başlatıldığı, Teknoloji Geliştirme Bölgelerinde münhasıran çalıştırılan Ar-Ge, yazılım ve tasarım faaliyetlerinden elde edilen kazançlar, 31/12/2028 tarihine kadar gelir ve vergilerden istisna edilmiştir. Bu istisna, Gelir Vergisi Kanunu'nun ticari kazanca ilişkin hüküm ile Kurumlar Vergisi Kanunu'nun 6. maddesinde yer alan safi kurum kazancı tanımının karşılaştırılması özel bir istisna hükmünden oluşmaktadır.
İstisnanın uygulanabilmesi için kazanç, projenin fiilen sağladığı Ar-Ge, yazılım veya tasarım faaliyetlerinden doğması ve bu faaliyetlerle doğrudan ilişkilendirilebilir olması gerekmektedir. Seri üretim, pazarlama, satış ve üretim faaliyetlerinden elde edilen kazançlar ile bölge dışında yürütülen faaliyetlerden doğan gelirler istisna kapsamı dışında bırakılmıştır.
Teknokentlerde istisna kapsamında edinilen ve doğrudan Ar-Ge alınmasında kullanılan maddi duran varlıkların amortismanı da önemli bir mevzuata tabidir. Vergi Usul Kanunu'nun maddi durana kayıtlı kalmasıyla birlikte, bu varlıklardan elde edilen kazancın tamamı istisnadır, söz konusu amortisman giderlerinin istisnası kazancın matrahının tespitinde kaydedilmemesi, dahil çifte bir avantaj yaratmamaktadır. Ancak seri üretime geçiş süreci bu büyümelerin devamı halinde, amortisman giderlerinin nasıl dağıtılacağı ve stopaj istisnası kapsamındaki bu süreçteki zaman durumu, Vergi Usul Kanunu ve 4691 Sayılı Kanun birlikte değerlendirilerek planlanmalıdır.
3.2. Ücretlerde Gelir Vergisi Stopajı İstisnası
4691 sayılı Kanunun geçici 2. maddesi kapsamında, Teknoloji Geliştirme Bölgelerinde çalışan Ar-Ge, yazılım ve kablosuz olarak ödenen ücretler üzerinden hesaplanan gelir vergisi stopajı istisnalanmıştır. Ayrıca Ar-Ge personel harcamalarının %10'unu aşmamak kaydıyla desteklendiğine yapılan ücret ödemeleri de istisna kapsamına alınmıştır.
Bu düzenleme, Gelir Vergisi Kanununun 61. maddesinde tanımlanan ücret tanımı ile 94. maddesinde düzenlenen tevkifat tescil istisna teşkilatı olup olmadığı, teknokentlerde iş gücü istihdamı teşvik eden temel vergisel araçlardan biri olarak öne çıkmaktadır.
3.3. Katma Değer Vergisi İstisnaları