İbrahim Tolga ESEN

Vergi Usul Kanunu’nun mükerrer 298 inci maddesine eklenen (Ç) fıkrasıyla, enflasyon düzeltmesi şartlarının gerçekleşmediği hesap dönemlerinde, amortismana tabi iktisadi kıymetlerin yeniden değerlenmesi uygulaması ihdas edilmiştir.

Vergi Usul Kanuna eklenen geçici 32 nci maddeyle ise Kanunun mükerrer 298 inci maddesinin (Ç) fıkrası uyarınca yeniden değerleme yapabilecek mükelleflerin istemeleri halinde ilk kez yapılacak yeniden değerleme öncesinde, bilançolarına kayıtlı bulunan taşınmazlar ile amortismana tabi diğer iktisadi kıymetlerini, önceki hesap döneminin sonu itibarıyla yeniden değerleyebilmelerine imkân sağlanmıştır. Böylece Kanunun mükerrer 298 inci maddesinin (Ç) fıkrası uyarınca yapılacak yeniden değerleme öncesinde ilgili kıymetlerin değerleri bir önceki dönem sonu itibari ile artırılabilecektir.

Geçici 32 nci madde kapsamında yapılacak değer artışı için %2 oranında vergi ödenmesi gerekmektedir. Mükerrer 298 inci maddesinin (Ç) fıkrasına göre yapılacak yeniden değerlemelerde ise herhangi bir vergi doğmayacaktır.

Her iki madde kapsamında yapılacak yeniden değerlemeye ilişkin örnekli ve ayrıntılı açıklamalar Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği Sıra No :537’de yapılmıştır.

Aşağıda yer alan mükellefler yeniden değerleme yapamazlar :

a) Dar mükellefiyet esasında vergilendirilen mükellefler.

b) İşletme hesabı (zirai işletme hesabı dahil) esasına göre defter tutan mükellefler.

c) Serbest meslek kazanç defteri tutan serbest meslek erbabı mükellefler.

ç) Münhasıran sürekli olarak işlenmiş altın, gümüş alım-satımı ve imali ile iştigal eden mükellefler.

d) Kayıtlarını Türk para birimi dışında başka bir para birimiyle tutmalarına izin verilen mükellefler.

Yeniden değerlemenin yapılacağı tarih veya dönem sonu itibarıyla aktife kayıtlı olmayan amortismana tabi iktisadi kıymetler yeniden değerlemeye tabi tutulamaz. Yeniden değerlemenin yapılacağı hesap döneminde aktife dahil edilen amortismana tabi iktisadi kıymetler için de yeniden değerleme yapılamaz.

Her iki uygulamada da yeniden değerlenen iktisadi kıymetlerin ve amortismanlarının kayıtlı değerleri artırılmaktadır. İktisadi kıymetler, yeniden değerlenmiş tutarları ile kayıtlarda gözükür ve amortismanları da yeniden değerlenmiş tutarları üzerinden ayrılır.

Yeniden değerleme yapılması zorunlu değildir ; bu karar mükelleflerin tercihine bırakılmıştır. Dileyen mükellefler bilançolarında kayıtlı iktisadi kıymetlerini ilgili dönemde yeniden değerlemeye tabi tutmayarak mevcut durumlarını muhafaza edebilir. Ayrıca her iki maddede de yeniden değerlemeye tabi tutulabilecek iktisadi kıymetlerin tamamı veya bir kısmı için uygulamadan yararlanılabileceği hükmü bulunmaktadır.

Mükerrer 298 inci maddenin (Ç) fıkrası kapsamında ilk kez yapılan yeniden değerleme yapıldıktan sonra Kanunun geçici 32 nci maddesi kapsamında yeniden değerleme yapılması mümkün değildir.