Ufuk ÜNLÜ

E-serbest meslek makbuzu, serbest meslek erbaplarının sundukları hizmet karşılığında yaptıkları tahsilatlar için elektronik ortamda düzenledikleri belge için kullanılan tanımlamadır. Bir başka deyişle, e-serbest meslek makbuzu, matbu serbest meslek makbuzunun elektronik ortamda düzenlenmiş halidir. Hukuki olarak matbu makbuzdan hiçbir farkı olmayan bu belge, muhatabının isteği doğrultusunda kağıt veya dijital ortamda iletilebilir.

Serbest meslek kazancı yönünden mükellefiyeti bulunanların e-Serbest Meslek Makbuzu düzenlemeleri halinde e-Fatura uygulamasına geçme zorunluluğunun bulunup bulunmadığı hususunda açıklamalar yapılması amacıyla bu makale kaleme alınmıştır.

E-Serbest Meslek Makbuzu Düzenleyen Mükelleflerin E-Fatura Uygulamasına Geçme Zorunluluğu

Serbest meslek erbapları tarafından mesleki faaliyetlerine ilişkin tahsilatları için düzenlenen serbest meslek makbuzunun elektronik ortamda düzenlenebilmesi amacıyla, 213 sayıl Vergi Usul Kanununun 236 nci maddesine göre hali hazırda kâğıt ortamda düzenlenmekte olan “serbest meslek makbuzu”nun, elektronik belge olarak düzenlenmesi, muhatabının talebi doğrultusunda elektronik ortamda veya kâğıt olarak iletilebilmesi, elektronik ortamda muhafaza ve ibraz edilebilmesi ve Başkanlığa elektronik ortamda iletilmesi veya raporlanabilmesine ilişkin yasal düzenlemeler oluşturulmuştur.

E-serbest meslek makbuzu zorunluluğu, kendi nam ve hesabına, mutat meslek halinde faaliyette bulunan; avukat, doktor, diş hekimi, veteriner hekim, mimar, mühendis, müşavir, serbest muhasebeci mali müşavir, yeminli mali müşavir, danışman, ressam, yazar, bestekar, kimyager, noter, serbest öğretmen, artist, menajer, senarist, yönetmen, ebe, sünnetçi, arzuhalci, rehber ve sağlık memuru vb. serbest meslek erbaplarını kapsamaktadır.

E-serbest meslek makbuzu uygulaması, serbest meslek erbapları için dijitalleşme sürecinin önemli bir adımı olarak 1 Haziran 2020 tarihinde zorunlu hale getirilmiştir. Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından yürürlüğe konulan bu uygulama, serbest meslek kazançlarının elektronik ortamda beyan edilmesini ve makbuzların dijital olarak düzenlenmesini amaçlamaktadır.

213 sayılı Vergi Usul Kanununun;

- 236 ncı maddesinde;

“Serbest meslek erbabı, mesleki faaliyetlerine ilişkin her türlü tahsilatı için iki nüsha serbest meslek makbuzu tanzim etmek ve bir nüshasını müşteriye vermek, müşteri de bu makbuzu istemek ve almak mecburiyetindedir.”,

- “Makbuz Muhteviyatı” başlıklı 237 nci maddesinde,

“Serbest meslek makbuzlarına:

Makbuzu verenin soyadı, adı veya unvanı, adresi, vergi dairesi ve hesap numarası;

Müşterinin soyadı, adı veya unvanı ve adresi;

Alınan paranın miktarı;

Paranın alındığı tarih;

Yazılır ve bu makbuzlar serbest meslek erbabı tarafından imzalanır.

Serbest meslek makbuzları seri ve sıra numarası dahilinde teselsül ettirilir.”, hükümlerine yer verilmiştir.

Aynı Kanunun mükerrer 242 nci maddesinin ikinci fıkrasında, Hazine ve Maliye Bakanlığının, elektronik defter, belge ve kayıtların oluşturulması, kaydedilmesi, iletilmesi, muhafazası ve ibrazı ile defter ve belgelerin elektronik ortamda tutulması, düzenlenmesi ve ibraz edilmesi uygulamasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye yetkili olduğu; bu Kanun ve diğer vergi kanunlarında defter, kayıt ve belgelere ilişkin olarak yer alan hükümlerin elektronik defter, kayıt ve belgeler için de geçerli olduğu; Hazine ve Maliye Bakanlığının, elektronik defter, belge ve kayıtlar için diğer defter, belge ve kayıtlara ilişkin usul ve esaslardan farklı usul ve esaslar belirlemeye yetkili olduğu hüküm altına alınmıştır.

Anılan Kanunun mükerrer 257 nci maddesinin birinci fıkrasının (3) numaralı bendinde Hazine ve Maliye Bakanlığının, tutulması ve düzenlenmesi zorunlu defter, kayıt ve belgelerin mikro film, mikro fiş veya elektronik bilgi ve kayıt araçlarıyla yapılması, bu kayıt ortamlarında saklanması veya ibraz edilmesi hususunda izin vermeye veya zorunluluk getirmeye yetkili olduğu hükme bağlanmıştır.

Diğer taraftan, 19/10/2019 tarihli ve 30923 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 509 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğinin;

- “ IV.1. e-Fatura Uygulaması” -”IV.1.1. Genel Olarak” başlıklı bölümünde;

“e-Fatura uygulamasına kayıtlı mükelleflerin, bu Tebliğin “V.7.” ve “VIII.” numaralı bölümlerinde belirtilen istisnai durumlar haricinde, birbirlerine sattıkları mallar ve ifa ettikleri hizmetler için düzenledikleri faturaları e-Fatura olarak göndermeleri ve almaları zorunludur. e-Fatura uygulamasına kayıtlı olan mükellefler, uygulamaya kayıtlı olmayan mükelleflere yaptıkları mal teslimi ve hizmet ifası için genel hükümler çerçevesinde kağıt ortamdaki fatura (e-Arşiv uygulamasına dahil olanlar/dahil olma zorunluluğu getirilenler ise uygulamaya dahil oldukları/zorunluluklarının başladığı tarihten itibaren e- Arşiv Fatura) düzenlemek zorundadırlar.” ,

- “IV.2. e-Arşiv Fatura Uygulaması” - “IV.2.1. Genel Olarak” başlıklı bölümünde;