Ahmet ARSLAN

Belediyeler halkın mahalli müşterek ihtiyaçlarını karşılayan kamu idareleridir. Söz konusu özellikleri nedeniyle belediyeler temizlik işlerinden sosyal tesis işletmeciliğine kadar çok geniş bir yelpazede bir çok işi ifa etmektedir. Aynı şekilde, belediyelerin ifa ettiği iş ve hizmetlerin kapsamı da her geçen gün genişlemektedir.

Bu durum, aşağıdaki tabloda gösterildiği üzere, belediyelerin varlık ve kaynakları ile gelir ve giderlerine yansımaktadır.

Belediyelerin görevleri, yetkileri, gelirleri ve giderleri 5393 sayılı Belediye Kanunu ile 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununda sayılmıştır.

Ülkemizce modern anlamda ilk belediye idaresi “İstanbul Şehremaneti” adıyla 1854 yılında kurulmuş olup, 1923 yılında 421 olan belediye sayısı günümüzde 1402’ye ulaşmıştır. Söz konusu sayının belediye türleri itibariyle dağılımı aşağıdaki tabloda gösterildiği şekildedir:

Nüfusu 2.000’in altında 129, 5.000’in altında 538, 10.000’in altında ise 708 belediye bulunmaktadır.

1. Belediyelerin Gelir ve Giderleri

Belediye gelir ve giderlerinin yapısı ve yıllar içindeki değişimi aşağıdaki tabloda gösterildiği şekildedir.

Tabloda görüldüğü üzere, 2006-2024 arası dönemde belediyelerin giderleri 21.6 Milyar TL’den 1.3 Trilyon TL’ye, gelirleri ise 20.3 Milyar TL’den 1.2 Trilyon TL’ye ulaşmıştır. Söz konusu durum giderler açısından yaklaşık olarak 6 kat, gelirler açısından ise 5.4 katlık bir artışı ifade etmektedir. Belediyelerin gelirlerinin giderleri ile aynı oranda artmaması sonucunda belediyelerin bütçe dengesi (açığı) yaklaşık olarak 14 kat artmıştır.

2025 yılında belediyelerin toplam bütçe tahmini yaklaşık olarak 2 Trilyon TL’dir.

Belediyelerin yıllık yatırım harcamaları 313 Milyar TL’ye erişmiş olup, belediyelerin mal ve hizmet alımı ve yatırım yoluyla reel sektöre sağladığı yıllık kaynak yaklaşık olarak 1 Trilyon TL’ye erişmiştir.

Her ne kadar belediyelerin personel giderlerinin bütçeleri içindeki payı % 11 civarında görünmekte ise de söz konusu orana belediye şirketlerinde çalışan personel sayısı dahil değildir.

Belediyelerde çalışan toplam personel sayısının toplam kamu personeli içindeki payı yaklaşık olarak % 15’e denk gelmektedir.

Belediyelerin gelirlerinin %73,93’ü ise merkezi yönetimden aktarılan paylardan, kalanı ise kendi öz gelirleri oluşmaktadır.

3. Belediyelerin Varlık ve Yükümlülükleri