Mustafa ŞEN

1. Giriş

Yaşlılık sigortası, uzun vadeli sigorta kollarından olup sosyal sigortaların önemli bir sigorta türüdür. Sigortalının belirli bir yaşa ulaşması sonucu çalışma gücünde meydana gelen azalma nedeniyle oluşan gelir kaybının yaşlılık sigortası ile giderilmesi hedeflenmiştir. Yaşlanma riskine karşılık olarak 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 4’üncü bölümünde “Uzun Vadeli Sigorta Hükümleri” düzenlenmiştir.

Yaşlılık sigortası, belirli bir yaşa ulaşan sigortalıya yaşlılık aylığı bağlanmasını sağlayan primli ve zorunlu bir sosyal sigorta türüdür. Bu sigorta türü ile sigortalıya sağlanan haklar, yaşlılık aylığı bağlanması ve toptan ödeme yapılmasıdır. Yaşlılık sigortasında sigorta süresinin başlangıcı bazı durumlarda değişkenlik gösterebilir.Bu çalışmada sigorta süresinin başlangıcının farklılaştığı durumlar ele alınacaktır.

2. Genel Olarak Yaşlılık Sigortası

Kişileri çalışamaz duruma düşüren, gelir kaybına yol açan ve sonuçta sigortalıyı ve ailesini ekonomik (geçim sıkıntısı) ve sosyal zorluklarla karşı karşıya bırakabilen ciddi sosyal bir riske, yaşlılık denir.(1) Yaşlılık, insan hayatının belli bir safhasından sonra bireyin günlük yaşamını, hayatının gençlik ve yetişkinlik safhalarında olduğu gibi, sürdüremediği dönemdir. Bu durumun ne zamandan itibaren ortaya çıkacağı, çeşitli faktörlere bağlı olarak değişkenlik göstermesine rağmen, ortaya çıkması kaçınılmazdır.(2) Yaşlılık sigortası, ölüm ve malullük sigortası gibi uzun vadeli sigorta kollarından olup, uzun süreli sosyal sigorta yardımlarının yapılmasına dayanan önemli bir sigorta koludur. Bu sigorta koluyla, sigortalının belirli bir yaşa ulaşması sonucu çalışma gücünde meydana gelen azalmalar nedeniyle gelir kaybının giderilmesi amaçlanır.(3) Sigortalıya yaşlılık sigortasından sağlanan yardımlar 5510 sayılı Kanunun 28. maddesinde şu şekilde belirtilmiştir;

Yaşlılık aylığı bağlanması,

Toptan ödeme yapılması.

5510 sayılı Kanuna göre yaşlılık sigortasından yapılan temel yardım, yaşlılık aylığı bağlanmasıdır. Aylık bağlama koşullarını taşımayanlara ödemiş oldukları primler, toptan ödeme olarak geri verilmektedir. Yaşlılık sigortasından aylık bağlananlara ayrıca sağlık yardımı ve vergi iadesi de ödenmektedir.

Sigortalıya yaşlılık sigortasından bu yardımlardan sadece birisi verilir. Yaşlılık aylığı bağlanmasına hak kazanan bir kişi bundan vazgeçip toptan ödeme yapılmasını isteyemez. Kanunun emeklilik için öngördüğü yaşı doldurmasına rağmen aylığa hak kazanamayan sigortalılara toptan ödeme yapılır.

Eğer sigortalı yaşlılık aylığı bağlanması için gerekli sigortalılık süresi, yaş ve prim gün sayısına sahipse, aylık alma hakkından feragat edip toptan ödeme yapılmasını isteyemez.

Yaşlılık sigortasından aylık bağlanabilmesi için 5510 sayılı Kanunda belirtilen bazı şartların gerçekleşmesi gerekir. Buna göre yaşlılık aylığı bağlanması için;

Belirli bir yaşı tamamlamış olmak,

Belirli bir süre prim ödemiş olmak,

Belirli bir süre sigortalı olmak,

İşten ayrılmak,

Sosyal Güvenlik Kurumuna (SGK) yazılı talepte bulunmak gerekir.

Yaşlılık sigortasından, yaşlılık aylığına hak kazanabilmek için gerekli olan şartlardan, sigortalının işten ayrılması ve SGK’ya yazılı müracaatta bulunması, herkes için geçerli olan ortak şartlardır. Kanunda öngörülen belirli bir yaşa ulaşmak, prim ödeme gün sayısını ve sigortalılık süresini tamamlamak ise her sigortalı için, ilk defa sigortalı olduğu tarihe bağlı olarak farklılık göstermektedir.

3. Sigortalılık Süresinin Başlangıcı