Hamit TİRYAKİ

İşyerleri için işçilik maliyetleri kadar önemli bir başka husus, yersiz ödenen tazminatlarıdır. İşverenler çoğu kez kıdem ve ihbar tazminatı verdikleri işçileri için bir de çalıştırılmadıkları döneme ilişkin 4 aylık ücreti yanında işe başlatmama tazminatı ödeyebilmektedirler. Bu tutarlar işverenler için gerçekten fazladan binen yüktür. Böylesi bir maddi zorunluluğa katlanmamak için gerekli usul ve esasın farkında olmak gerekir.

Geçerli feshe ilişkin koşullar içinde önemli kavramlardan biri işletmesel karardır. İşletmesel kararı, Yargıtay kararları çerçevesinde ele alıp anlatmaya çalışacağım.

Anayasanın 48 inci maddesi ile güvence altına alınan çalışma ve sözleşme özgürlüğü, işverenin işletmesel karar alma özgürlüğünün temelini oluşturur. İşletmenin, işyerinin ve işin gereklerinden kaynaklanan fesihte, yargısal denetim yapılabilmesi için mutlaka bir işletmesel karar gerekir. İş sözleşmesinin iş, işyeri veya işletme gereklerine dayalı olarak feshi, işletmesel kararın sonucu olarak gerçekleşmekte, fesih işlemi de işletmesel karar çerçevesinde değişen durumlara karşı işveren tepkisini oluşturmaktadır. Bu kararlar işletme ve işyeri içinden kaynaklanan nedenlerden dolayı alınabileceği gibi, işyeri dışından kaynaklanan nedenlerden dolayı da alınabilir. Bu nedenler, bir ya da birden fazla işçinin işyerinde çalışmaya devam etmesi gerekliliğini doğrudan veya dolaylı olarak ortadan kaldırıyorsa, dikkate alınmalıdır.

Feshin işletme, işyeri ve işin gerekleri nedenleri ile yapıldığı ileri sürüldüğünde, öncelikle bu konuda işverenin işletmesel kararı aranmaktadır. İşveren kararında işgörme ediminde ifayı engelleyen, bir başka anlatımla istihdamı engelleyen durum araştırılmalı, işletmesel karar ile istihdam fazlalığının meydana gelip gelmediği, işverenin bu kararı tutarlı şekilde uygulayıp uygulamadığı (tutarlılık denetimi), işverenin fesihte keyfi davranıp davranmadığı (keyfilik denetimi) ve işletmesel karar sonucu feshin kaçınılmaz olup olmadığı (ölçülülük denetimi-feshin son çare olması ilkesi) açıklığa kavuşturulmalıdır.

GENEL OLARAK İŞLETMESEL KARAR ve FONKSİYONU

A. İşletme İçi Sebepler