Mustafa Hakan ALEMDAROĞLU

Ödenmesi gereken vergiyi doğru olarak tespit etmek için değerleme işlemi önem arz etmektedir. Değerleme Vergi Usul Kanununun 258. maddesinde “ vergi matrahlarının hesaplanmasıyla ilgili iktisadi kıymetlerin takdir ve tespiti” olarak tanımlanmıştır. İşletmeye ait olan yabancı paraların değerlemesi Vergi Usul Kanunu uyarınca 280. madde dikkate alınarak yapılması gerekmektedir. Aşağıda yabancı paraların değerleme işlemleri açıklanmaya çalışılacaktır.

II- Yabancı Paraların Değerlemesine İlişkin Genel Esaslar

Gelir ve kurumlar vergisi mükellefleri ticari kazançlarını tespit ederken Vergi Usul Kanununda yer alan değerlemeye ilişkin hükümlere uymak zorundandırlar. Vergi Usul Kanununun 258. maddesinde “ vergi matrahlarının hesaplanmasıyla ilgili iktisadi kıymetlerin takdir ve tespiti” olarak tanımlanmıştır. Yine aynı kanunun 259. maddesinde değerleme günü “değerlemede, iktisadi kıymetlerin vergi kanunlarında gösterilen gün ve zamanlarda haiz oldukları kıymetler” olarak açıklanmıştır. Bu sebeple hesap dönemi takvim yılı olması sebebiyle gelir ve kurumlar vergisi uygulamasında değerleme günü genel olarak yılın son günü olan 31 Aralık tarihidir. Ancak özel hesap dönemi kullanan işletmeler için değerleme günü özel hesap döneminin kapandığı son tarihtir.

İşletmede kayıtlı bulunan yabancı paralar Vergi Usul Kanununun 280. Maddesin uyarınca değerlemeye tabi tutulması zaruridir.

İlgili madde hükmü aşağıdaki gibidir.

“Yabancı paralar borsa rayici ile değerlenir. Borsa rayicinin takarrüründe muvazaa olduğu anlaşılırsa bu rayiç yerine alış bedeli esas alınır.

Yabancı paranın borsada rayici yoksa değerlemeye uygulanacak kur Maliye Bakanlığınca tespit olunur.

Bu madde hükmü yabancı para ile olan senetli veya senetsiz alacaklar ve borçlar hakkında da caridir. Bunlardan vadesi gelmemiş senede bağlı alacak ve borçlar, bu Kanunun 281 ve 285 inci maddeleri uyarınca değerleme günü kıymetine irca edilebilir. Ancak senette faiz oranının yazılı olmadığı durumlarda değerleme gününde geçerli olan Londra Bankalar Arası Faiz Oranı (LİBOR) esas alınır.”

Söz konusu madde hükmünde yabancı paraların borsa rayici ile değerlenmesi gerektiği belirtilmiştir. Ancak ülkemizde yabancı paraların alımı ve satımı yapıldığı bir kambiyo borsası bulunmadığından yabancı paraların borsa rayici ile değerlenmesi mümkün bulunmamaktadır. Bu durumda ilgili maddenin ikinci fıkrasında uyarınca yabancı paranın borsada rayicinin bulunmaması nedeniyle değerlemeye uygulanacak kur Maliye Bakanlığınca tespit olunacaktır.

Ülkemizde uygulamada Maliye Bakanlığı tarafından yalnızca 31.12 tarihleri itibariyle kurların ilan edilmesi sebebiyle yukarda yer alan düzenleme uyarınca dönem içerisinde ve geçici dönemler itibariyle Maliye Bakanlığınca herhangi bir kur ilan edilmediği müddetçe T.C. Merkez Bankasının tespit ve ilan edilen kurlar dikkate alınarak değerleme işleminin yapılması gerekmektedir.

Konu ile ilgili olarak 130 Sıra Numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğinde Bakanlığımızca bu konuda herhangi bir tespit yapılmadığı sürece, Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası’nca tespit ve ilân olunan döviz alış kurlarının dikkate alınması gerektiği belirtilmiştir.