Hakan DEĞİRMENCİ

YABANCI PARALARIN DEĞERLEMESİ ve DEĞERLEMEYE İLİŞKİN ÖZELLİKLİ KONULAR

213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 280’inci maddesine göre yabancı paralar borsa rayici ile değerlenir. Borsa rayicinin takarrüründe muvazaa olduğu anlaşılırsa bu rayiç yerine alış bedeli esas alınır. Yabancı paranın borsada rayici yoksa, değerlemeye uygulanacak kur Maliye Bakanlığınca tespit olunur. Bu madde hükmü yabancı para ile olan senetli veya senetsiz alacaklar ve borçlar hakkında da caridir. Bunlardan vadesi gelmemiş senede bağlı alacak ve borçlar, bu Kanun’un 281 ve 285’inci maddeleri uyarınca değerleme günü kıymetine irca edilebilir. Ancak senette faiz oranının yazılı olmadığı durumlarda değerleme gününde geçerli olan Londra Bankalar Arası Faiz Oranı (LİBOR) esas alınır.

Yabancı para ve yabancı para cinsinden alacak, borç, hesap ve iktisadi kıymetler ile hesapların değerlemesi aşağıda başlıklar halinde açıklanmıştır.

Kasa Hesabında Yer Alan Dövizlerin Değerlemesi

213 sayılı VUK’un 280’inci maddesine göre işletmede kayıtlı yabancı paralar borsa rayici ile değerlenmesi gerekmektedir. Ancak ülkemizde döviz borsası oluşmadığından değerlemede dikkate alınacak kur Hazine ve Maliye Bakanlığınca belirlenmektedir. Daha öncede belirtildiği üzere Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından kur belirlenmediği zaman Merkez Bankası tarafından Resmi Gazete’de yayımlanan kurlar dikkate alınacaktır.

Merkez Bankası Resmi Gazete’de “Döviz Alış-Satış Kuru” ve “Efektif Alış-Satış Kuru” olmak üzere birbirinden ayrı iki kur açıklamaktadır.

İşletme aktiflerinde yer alan efektif (kasada nakit olarak duran) yabancı paralar Merkez Bankası tarafından açıklanan efektif alış kuruna göre değerlenecektir. Ayrıca Merkez Bankası bazı yabancı paralara ilişkin sadece döviz alış-satış kurunu yayımlamakta efektif alış-satış kuru yayımlamamaktadır. Bu durumda efektif alış kuru belli olmayan yabancı paralar yine Merkez Bankasınca yayımlanan döviz alış kuruna göre değerlenecektir.

Dönem sonunda yabancı paraların değerlemesi sonucunda ortaya çıkan karlar “646 Kambiyo Karları Hesabı”nın alacağına kaydedilirken; ortaya çıkan zararlar “656 Kambiyo Zararları Hesabı”nın borcuna kaydedilir. Söz konusu hesapların dönem karı veya zararı hesabı ile ilişkilendirilip vergiye tabi tutulması gerekmektedir.

Banka Hesabında Yer Alan Dövizlerin Değerlemesi