Fehmi EGE

Mücbir sebep kavramı Türk Dil Kurumunca, “Herhangi bir kimse tarafından alınacak önlemlere karşı, önüne geçilmesi olanaksız, borcun yerine getirilmesine engel, borçlunun iradesi dışında beklenmedik olaylar” olarak tanımlanmıştır. Danıştay bir kararında mücbir sebebi “Bir yükümlülüğün, bir borcun zamanında yerine getirilmesini veya ödenmesini engelleyen; önceden görülüp, üstesinden gelinmesi olanağı bulunmayan her türlü olay” olarak tanımlamıştır. Mücbir sebeplerin genel özellikleri, kişinin iradesi dışında ortaya çıkmaları ve maruz kalan tarafından sonuçlarının en azından bir süreliğine ortadan kaldırılamaması olarak sayılabilir. Bu türden sebeplerin bir diğer önemli bir özelliğini ise 213 sayılı VUK un 15. maddesinde yer alan “bu sebep ortadan kalkıncaya kadar” ibaresinden anlaşılmakta olup buna göre söz konusu sebepler süreklilik arz etmeyip bir müddet sonra ortadan kalkmaktadır.

Mükellef ve sorumluların lehine bir düzenleme olan mücbir sebepler hakkındaki vergisel düzenlemeler genel olarak 213 sayılı VUK un 13., 15. ve 373. maddeleri ile yapılmıştır. Mücbir sebepler, koşulların varlığı halinde vergisel ödevlerin yerine getirilmesine ilişkin süreleri durdurmakta ayrıca bu halde ilgililere vergi cezaları kesilmemektedir. Hukukta cezalar genel anlamda kişinin iradesi ile gerçekleştirdiği kasıtlı veya en azından kusurlu fiilleri dolayısı ile uygulanmaktadır. Mücbir sebep halleri kişilerin iradesi dışında vukuu bulduğundan ve neticede sonuçları bir müddet ortadan kaldırılamadığında bu hallere maruz kalanların iradeleri ile vergisel anlamda ceza gerektiren fiilleri işledikleri söylenemeyecektir. Bu itibarla, bu sebeplerin varlığı halinde sebeplere maruz kalanlara vergisel anlamda ceza kesilmemektedir.

Makalemizin ilerleyen bölümlerinde, mücbir sebeplerin neler olduğunu ve etki ettiği alanları konu ile ilgili Danıştay kararları ve idarece verilen özelgeler çerçevesinde açıklamaya çalışacağız.

MÜCBİR SEBEPLER NELERDİR?

Vergisel anlamda mücbir sebeplerin neler olduğu 213 sayılı VUK un 13. maddesi ile düzenlenmiş olup bu sebeplerin sürelere etkileri mezkûr kanunun 15. maddesi, cezalara etkisi ise aynı kanunun 373. maddesi ile düzenleme altına alınmıştır.