Cansu ÜNLÜ

Değerleme genel olarak varlıkların hangi fiyattan veya tutardan envanter defterine yazılacağını tespit etme işlemidir. TMS 2 kapsamında stoklarda değerleme; maliyet ve net gerçekleşebilir değerin düşük olanı ile yapılmaktadır. Bu kapsamda stoklarda, maliyet bedelinin ve net gerçekleşebilir değerin doğru bir şekilde tespit edilmesi önem arz etmektedir.

Standart net gerçekleşebilir değer kavramını ayrıntılı bir şekilde açıklamakta, net gerçekleşebilir değerin tahmini ve ne sıklıkta gözden geçirileceği hakkında bilgiler vermektedir. Bu çalışmada stokların envanterde değerlenmesi sırasında izlenmesi gereken adımlara ilişkin açıklamalar yapılacak, net gerçekleşebilir değer kavramı hakkında ayrıntılı açıklamalara yer verilecektir.

2. Stokların Değerlemesi

Standarda göre stoklar, maliyet ve net gerçekleşebilir değerin düşük olanı ile değerlenir. Bu değerleme ilkesi ile stokları değerlemek için aşağıdaki adımların uygulanması gerekir (Warren ve diğerleri, 2009, 278):

i) Stok maliyetini hesaplama tekniklerinin (tarihi maliyet akış yöntemlerinin) kullanılarak stok maliyetinin hesaplanması,

ii) Net gerçekleşebilir değerin belirlenmesi,

iii) Stok maliyetinin net gerçekleşebilir değer ile karşılaştırılması,

iv) Stokların finansal durum tablosunda maliyet ya da net gerçekleşebilir değerden düşük olanı ile raporlanması.

3. Net Gerçekleşebilir Değer Kavramı

Net gerçekleşebilir değer; işin normal akışı içinde, tahmini satış fiyatından, tahmini tamamlanma maliyeti ve satışı gerçekleştirmek için gerekli tahmini satış giderleri toplamının, düşürülmesiyle elde edilen tutarı ifade eder. Bu yaklaşıma göre, stokların değerlemesinde stokların net gerçekleşebilir değeri maliyet değerinden düşükse, stoklar net gerçekleşebilir değer üzerinden değerlenir ve bu süreçte gerçekleşmemiş zarar dikkate alınır. Ancak, net gerçekleşebilir değerin maliyet değerinden büyük olması halinde gerçekleşmemiş kar dikkate alınmaz. Bu durumda stoklar maliyet değerleri üzerinden değerlenir (Fırat, 2007:3; Türker, 2010:108).

Net gerçekleşebilir değere ulaşmak için kullanılan değerler, tahmine dayalı olarak hesaplanmaktadır. Bu açıdan TMS 2’ninyönetime katkı sağladığı görülmektedir. Değerlemeye konu olan malların maliyet bedellerinin yanı sıra net elden çıkarma maliyetlerinin de öngörülmesi ve buna göre maliyet bedelinin altına düşen net gerçekleşebilir değerin esas alınması gerekmektedir (Demir, 2012: 268).

Net gerçekleşebilir değer; bir işletmenin, işin normal akışı içinde, stokların satılmasından elde etmeyi beklediği net tutarı ifade eder. Gerçeğe uygun değer ise, piyasa katılımcıları arasında ölçüm tarihinde aynı stoka ilişkin asıl (ya da en avantajlı) piyasadaki olağan bir işlemde, söz konusu stokun satışından elde edilecek veya bir borcun devrinde ödenecek fiyat olarak tanımlanır. İlki işletmeye özgü bir değerdir, ikincisi ise değildir. Stokların net gerçekleşebilir değeri, stoğun gerçeğe uygun değerinden satış giderlerinin düşülmesiyle elde edilen tutara eşit olmayabilir.

İşletmeler; maliyetlerin kullanım veya satış sonucu elde edilecek (net gerçekleşebilir değer) tutardan yüksek olması durumunda, “İhtiyatlılık Kavramı” çerçevesinde “Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı” ayırırlar. Böylece stoklar maliyet ve net gerçekleşebilir değerden düşük olanı ile finansal tablolarda raporlanmış olmaktadır (Selvi, 2009:97).