Dr. Soner ALTAŞ

1. GİRİŞ

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK)(1)’nun 562’nci maddesi başta olmak üzere 33, 38 ve 51’inci maddelerinde kabahat olarak tanımlanan fiiller için idarî para cezaları öngörülmüştür. Kabahat, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 2’nci maddesinde, “kanunun, karşılığında idarî yaptırım uygulanmasını öngördüğü haksızlık” olarak tarif edilmiştir. Bu yönüyle, TTK’da yer alan kabahatleri, düzenlendikleri yasayı gözeterek “ticari kabahatler” olarak adlandırabiliriz. Kabahatlere ilişkin genel ilkeler, kabahatler karşılığında uygulanabilecek olan idarî yaptırımların türleri ve sonuçları, kabahatler dolayısıyla karar alma süreci, idarî yaptırıma ilişkin kararlara karşı kanun yolu ve idarî yaptırım kararlarının yerine getirilmesine ilişkin esaslar Kabahatler Kanunu ile düzenlenmiştir. Bu durumda, Kabahatler Kanunu genel, Türk Ticaret Kanunu ise özel kanun niteliği taşıdığından, TTK’da düzenlenen kabahatlere idarî para cezası verilirken öncelikli olarak TTK hükümleri uygulanır; TTK’da hüküm bulunmayan hallerde ise genel kanun niteliğinde olan Kabahatler Kanunu hükümleri tatbik edilir.

TTK’da kabahat olarak öngörülen fiillere ilişkin idarî para cezalarının tamamı maktu olarak belirlenmiş, sadece kabahatin işlenmesi suretiyle bir menfaat temin edilmesi veya zarara sebebiyet verilmesi hâlinde nispî idari para cezası uygulanması öngörülmüştür. Bununla birlikte, TTK’da idarî para cezalarının yıl bazında güncellenmesine dair bir hükme yer verilmemiştir. Oysa, Kabahatler Kanunu’na göre, idarî para cezalarının her yıl yeniden değerleme oranında artırılarak güncellenmesi gerekmektedir. İdarî para cezalarının yıl bazında güncelleniyor olması, tespit edilen her fiile cezanın en güncel halinin uygulanacağı anlamına gelmemektedir. Yine, tekerrür ve içtima halinde uygulanacak idari para cezası katlanarak artmaktadır. Yani, ticari kabahatlere uygulanacak idari para cezalarının hesaplanması biraz teferruatlıdır. İşte bu çalışmada, ticari kabahatlere uygulanacak idari para cezaları üzerinde durulacaktır.

2. TİCARİ KABAHATLERE UYGULANACAK İDARÎ PARA CEZALARININ YIL BAZINDA GÜNCELLENMİŞ HADLERİ

5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 17’nci maddesinin yedinci fıkrasında “İdarî para cezaları her takvim yılı başından geçerli olmak üzere o yıl için 4.1.1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesi hükümleri uyarınca tespit ve ilân edilen yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır. Bu suretle idarî para cezasının hesabında bir Türk Lirasının küsuru dikkate alınmaz. Bu fıkra hükmü, nispi nitelikteki idarî para cezaları açısından uygulanmaz.” hükmüne yer verilmiştir.

Yürürlüğe girdiği tarihten bu yana uygulanan yeniden değerleme oranları çerçevesinde, TTK’da öngörülen idarî para cezalarının son 2019 ilâ 2021 yıllarında uygulanan ve 2022 yılında uygulanacak olan tutarları hesaplanarak aşağıdaki tabloda gösterilmiştir: