Cevdet BOZKURT

1. Takas Uygulamalarına Kavramsal Bakış

Kuşkusuz her ülkenin ekonomik alandaki hedeflerinden birisi de dış ticaret işlemlerini ve özellikle ihracatını artırmaktır. Takas yoluyla yapılan işlemlerini de bu kapsamda dile getirebiliriz.

Kavramsal düzeyde bakarsak, "Takas", en eski ticaret yöntemlerinden biri olup, doğrudan malların mallarla değişimi olup, bu yöntemde, ihracatçıya, ithalatçı ülkeden mal veya hizmet şeklinde ödeme yapılmakta ve tek bir sözleşme çerçevesinde iki yönlü mal hareketi yaşanmaktadır.

Böylelikle, takası, finansal ödeme veya fon transferlerinin yer almadığı bir tek sözleşme ile gerçekleştirilen, eşit değerde olduğu kabul edilen iki mal grubunun doğrudan ve eşanlı olarak değiştirildiği işlemler olarak formüle edebiliriz.

Ülkemiz mevzuatı açısından konuya bakarsak Ekonomi Bakanlığınca düzenlenen mevzuat hükümleri ön plana çıkmaktadır. Nitekim Ekonomi Bakanlığınca (Dış Ticaret Müsteşarlığı) hazırlanan 2006/4 seri No’lu İhracat Tebliğinde, Takas yoluyla yapılacak ihracata ilişkin esasların düzenlendiği görmekteyiz. Ancak 2008/10 sayılı İhracat Tebliği ile anılan Tebliğin yürürlükten kaldırıldığını göz önünde bulundurursak, bu alanda Gümrük ve Ticaret Bakanlığınca düzenleme yapılıncaya kadar, takasa ait mevzuatta uygulamaya yön veren bir boşluğun yaşanmış olduğunu söyleyebiliriz.

2008 sonrasında yaşanan bu eksikliğin öncelikli olarak, Gümrük ve Ticaret Bakanlığınca 28.06.2013 tarihli (21 sayılı) bir Genelge ile ortadan kaldırıldığını görmekteyiz. Ancak değişen koşullar neticesinde, söz konusu Genelgenin de ihtiyaca cevap vermemesi üzerine, bu Genelgenin 02.01.2017 tarihi itibarıyla uygulamadan kaldırıldığını görmekteyiz.

02.01.2017 tarihinde yürürlüğe giren 2017/1 sayılı Genelge ile öncelikli olarak daha önce bu alanda düzenlemenin yapıldığı 2013/21 sayılı Genelgenin yürürlükten kaldırıldığını ifade edebiliriz. Bununla birlikte, söz konusu Genelge kapsamında ödeme şekli "Özel Takas" beyan edilerek tescil edilmiş ancak 02.01.2017 tarihi itibariyle işlemleri tamamlanmamış ithalat ve ihracat beyannamelerine ilişkin olarak mülga olan 2013/21 sayılı Genelge kapsamında işlem yapılmaya devam edileceğini belirtebiliriz.

Bu Genelgenin yayım tarihinden önceki 1 yıl içinde ilgide kayıtlı Genelge çerçevesinde imzalanmış olan takas sözleşmeleri kapsamında gerçekleştirilen ödeme şekli "Özel Takas" olarak beyan edilen ithalat ve ihracat işlemlerine ilişkin olarak Yetkilendirilmiş Gümrük Müşavirlerince (YGM) tespit raporu düzenlenmesi ve hazırlanan bu tespit raporunun gümrük idaresince uygun bulunması halinde ise yeni Genelge hükümleri çerçevesinde işlem tesisinin söz konusu olduğunu ifade edebiliriz.

2. Takas Yoluyla Yapılan İşlemlerin Dış Ticaret Boyutuyla İrdelenmesi