Yeliz ŞAHİN

Uzlaşma kelimesinin anlamı; Karşıtlar arasındaki anlaşmazlıkların ortadan kaldırılması yoluyla birlik sağlama, Uygulanacak işlerde tartışma yoluyla bir bütünlük ve birliğe varma. Diye Türk Dil kurumunda belirtilmiştir.  Bu tanımlamadan yola çıkarak Vergi kanunlarındaki uzlaşma müessesini şöyle tanımlayabiliriz; Uzlaşma, vergi idareleri ile adına vergi veya ceza tarh edilen veya kesilen mükellefler arasında vukuu bulan işlemler hakkında idare ile mükellefin yargı yoluna başvurmadan önce tarafların bir araya gelerek karşılıklı olarak anlaşmaya varılmasıdır. Uzlaşma müessesesinin vergi sistemimize dahil edilmesinde, ikmalen, re’sen veya idarece tarh edilen veya edilebilecek vergi ve cezalarının mükellef ve vergi idaresi arasında uyuşmazlık yaratmadan anlaşmaya varmaları, anlaşma soncunda ilgili vergi ve cezaların yargıya taşımaksızın yargı organlarının iş yükünün hafifletilmesi amaçlanmaktadır.

Uzlaşma müessesesi Türk vergi sistemine ilk olarak 213 sayılı Vergi Usul Kanuna 28.02.1963 tarih ve 205 sayılı Kanunun 22 nci maddesi ile birlikte “Tarhiyat Sonrası Uzlaşma” vergi hukukumuza dâhil olmuştur. 04.12.1985 tarihli ve 3239 sayılı Kanunun 33 üncü maddesiyle Vergi Usul Kanuna eklenen Ek Madde 11 ile “Tarhiyat Öncesi Uzlaşma” da hukuk sistemimize dahil olmasına rağmen 16.02.1987 tarih ve 19374 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan ile “tarhiyat öncesi uzlaşma Yönetmeliği ” ile başlayarak farklı dönemler itibariyle yürürlükten kaldırılan veya yönetmelik değişikliği olarak bir çok düzenlenme yapılmıştır.

Mükellef adına vergi incelemesi sonucu tarh edilecek vergi ve vergi ziyaı cezaı veya mükellef adına ikmalen re sen ve idarece salınan vergi veya cezalar hakkında Vergi İdaresi ile mükellef uyuşmazlık yaratmadan, yargı yoluna başvurulmadan karşılıklı anlaşma müessesi olan tarhiyat öncesi veya tarhiyat sonrası uzlaşma uygulamaları mevcuttur. Mükellef tarhiyat öncesi uzlaşma talebinde mi bulunmalı yoksa tarhiyat sonrası uzlaşma talebinde mi bulunmalı diye bir karar verilmesi aşamasında, iki uzlaşma türünün ne olduğu ve aralarındaki temel farklılıkların bilinmesi gerekmektedir.

Tarhiyat Sonrası Uzlaşma ve Tarhiyat Öncesi Uzlaşma Müesseseleri ile aralarındaki farklılıklar