Erdoğan ARSLAN

5. Şirketçe İktisap Edilen Kendisine Ait Pay Senetlerinin Bir Varlık Olması Halinde Muhasebeleştirme

5.1.Kanunda şirketin kendi pay senetleri ile ilgili olarak genel mahiyette genel kurulun yönetim kurulunu görevlendirmesi gereği yapılan iktisaplar, yakın ve ciddi kayıptan kaçınmak amacıyla gerçekleştirilen yönetim kurulu iktisapları, birleşme, bölünme, mirasla intikal gibi külli halefiyet kuralının uygulanması, cebri icradan bir şirket alacağının tahsili amacıyla yapılan ivazlı iktisapları ile tüm ivazsız iktisaplar, hatta Kanunun 379. ve 381. madde hükümlerine aykırı olarak yapılan iktisaplar, “elden çıkarılması gerekli olan iktisaplar” olarak değerlendirilmiş, Kanunda verilmiş olan süreler içinde elden çıkarılmaması halinde iktisap edilen bu paylarınsermayenin azaltılması yoluyla hemen yok edilmeleribuyurulmuştur. Kanunda elden çıkarılması gerekli iktisaplar arasında sayılmamış olmakla beraber şirketin menkul kıymet şirketi olması halinde şirketin kendi paylarını iktisap etmesi durumunda bunların “iştigal konusu gereği satın alınmış olması halinde” “elden çıkarılması gerekli olan iktisap” nitelemesi yapılabilir. Bu itibarla belirtilen hallerde şirketin kendi paylarını iktisap etmesi, esas itibariyle satış amaçlıdır ve bu pay senetlerinin şirkete girişleri menkul kıymet niteliğinde bir döner (finansal) varlık olarak muhasebeleştirilmelidir. Bu pay senetleri bağlı menkul kıymetler ya da iştirakler niteliğinde mali duran varlıklar bölümünde muhasebeleştirilemezler. Zira söz konusu pay senetlerinin edinim sebebi, şirketin kendisine iştirak etmesi olamaz. Kuşkusuz açıkladığımız bu kanaat ya da yargılarımızın gerekçeleri yukarıda ayrıntılı olarak açıklanmış olsa da nihayetinde bu görüşler olması gereken mahiyette sunulmuş olan bir öneri niteliğindedir. Zira önerimizin dayanakları TMS Kavramsal Çerçevedeaçıklanan ilkeler ve kavramlar olsa da hiyerarşi yönünden Kavramsal Çerçeve ile Standartlardan biri arasında uyuşmazlık söz konusu olduğunda, söz konusu Standart Kavramsal Çerçeve’den önce gelir. Dolayısıyla TMS 32 “Finansal Araçlar” paragraf 33’te açıklanan özkaynaklarla ilişkilendirilerek muhasebeleştirme kuralı, TTK md 64/5 hükmü bir yana bırakılırsa, uygulanması gerekli olan kural niteliğindedir. Ancak bu yargı da halka açık şirketler, aracı kurumlar, portföy yönetim şirketleri, bankalar, sigorta şirketleri ve emeklilik şirketleri için geçerli ve mecburidir, diğer sermaye şirketleri için ise zorunlu değildir.(8) Diğer sermaye şirketleri Kanunun 64 ve 88. maddeleri uyarınca şirketin iktisap ettiği kendi paylarını menkul kıymet niteliğinde döner varlıklar kapsamında muhasebeleştirebilirler. Ancak bu şirketlerin mali tabloları TMS kapsamında düzenlemeleri zorunlu olduğundan sonuçta bu paylar mali tabloların “özkaynaklar” bölümünde negatif bir sermaye kalemi olarak gösterilecektir.