Kenan AKBULUT

Tarımsal alanda kalkınmanın sağlanması, teknolojik gelişmelerin ve insan kaynaklarının birbirine uyumlu ve doğru kullanmasını gerektirir. Bu nedenle tarımsal yöntemlerden ve yeniliklerden usulüne uygun bir şekilde faydalanılması ve kaynakların verimli şekilde kullanılması elzem bir husus olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu anlamda, tarımsal işletme sahiplerinin bilgi, teknik ve yöntemler konusundaki ihtiyaçlarının zamanında ve yeterli düzeyde karşılanması için serbest tarım danışmanlığı faaliyetleri yürütülmektedir. Anılan faaliyet son yıllarda yürürlük kazanan yasal düzenlemelerle belirlenen usul ve esaslara göre yapılmaktadır.

Günümüzde tarımsal danışmanlık hizmetleri çoğunlukla nakdi veya bazen de ayni olarak belirlenmiş ücreti almak koşuluyla “serbest tarım danışmanları” tarafından üreticilere sunulmaktadır. Bu çalışmanın amacı, serbest tarım danışmanlığı hakkında bilgi vermek ve bu faaliyetten elde edilen kazancın ve serbest tarım danışmanları adına yapılan destekleme ödemelerinin nasıl vergilendirilmesi gerektiği açıklamaktır.

Serbest Tarım Danışmanlığı Faaliyeti

Türkiye’de Serbest Tarımsal Danışmanlık hizmetlerini düzenleyen ilk yasal düzenleme 08.09.2006 tarihinde yürürlüğe giren “Tarımsal Yayım ve Danışmanlık Hizmetlerinin Düzenlenmesine Dair Yönetmelik” tir. Daha önce 1992 yılında Resmi Gazetede yayınlanan Ziraat Mühendislerinin Görev ve Yetkilerine İlişkin Tüzüğün 16’ncı maddesinde, Ziraat Mühendislerine serbest danışmanlık yapmak üzere yetki verilmiş olmasına rağmen, bu yönetmelik, serbest tarım danışmanlığı uygulaması konusunda pek çok boşluğu doldurmuştur. Anılan yönetmelik, kamu yayım hizmetleri ve sivil toplum örgütleri, ziraat odaları, tarımsal danışmanlık şirketleri, serbest tarım danışmanlarınca yerine getirilecek tarımsal yayım ve danışmanlık hizmetlerinin yürütülmesi ile ilgili olarak; ilke ve kural belirleme, strateji ve program geliştirme, yönlendirme, özendirme, eğitim, sertifikalandırma, belgelendirme, görev ve sorumluluk tanımlama, izleme, değerlendirme, denetim ve yaptırım uygulama görevleriyle ilgili usul ve esasları, tarımdan girdi alan ve tarıma girdi veren kuruluşların ticari faaliyetleri çerçevesinde yapacakları çiftçi bilgilendirme faaliyetlerine ilişkin usul ve esaslarını kapsamaktadır.

Yönetmelikte tarımsal danışmanlık hizmetlerini sunacak kişi ve kuruluşlar (Madde 21) aşağıda verildiği gibi dört başlık halinde sıralanmıştır.

a) Bünyelerinde danışman istihdam eden üretici örgütleri ve ziraat odaları,

b) Tarımsal danışmanlık dernekleri/vakıfları,

c) Tarımsal danışmanlık şirketleri,

ç) Serbest tarım danışmanları.

Görüldüğü gibi yönetmelikte, Avrupa Birliği üyesi ülkelerde de çoğunlukla olduğu gibi ziraat odalarının ve diğer üretici kuruluşlarının da yayım ve danışmanlık hizmetlerinin sunulmasında etkin rol almalarına yönelik amaçlar da yer almaktadır. Yönetmelikte tarımsal danışmanlık hizmetlerini sunacak kişi ve kuruluşlar içinde “Bünyelerinde danışman istihdam eden üretici örgütleri ve ziraat odaları” olarak ifade edilmektedir. Ancak bu birimlerin kendilerinden beklenen işlevi yerine getirebilmeleri için mevcut koşulların iyileştirilmesi ve uygun desteklerin geliştirilmesinin önemli olacağı söylenebilir. Ayrıca bu birimlerdeki yetkililerin ve personelin bu süreçte kendilerinden beklenen işlevi önemsemeleri ve bu yönde görev alma isteklerine sahip olmaları gereklidir. Bu alanda yapılacak bilgilendirme çalışmalarıyla, süreç içinde yayımdaki rollerinin artmasına etkide bulunulabilir.