Ömer AYDEMİR

Serbest bölgeler; yatırım, üretim ve dış satımı artırmak, yabancı anapara ve teknoloji girişini hızlandırmak ereğiyle hükümetçe belirlenerek gümrük duvarları dışında bırakılan bölgelerdir. Genel olarak bu bölgeler, ülkede geçerli ticari, mali ve iktisadi alanlara ilişkin hukuki ve idari düzenlemelerin uygulanmadığı veya kısmen uygulandığı yerler olarak kabul edilir. Bu bölgelerde çalışan şirketlerin faaliyetlerine uygulanan vergisel işlemler normal uygulamalara kıyasla farklılık arz ederler.

Bununla birlikte işçi-işveren ilişkisinde işçi lehine en önemli hakların başında kıdem ve ihbar tazminatları gelmektedir. Bu kapsamda iş bu yazımız özelinde, serbest bölgelerde istihdam edilen işçilerin işten ayrılmaları halinde ödenen kıdem ve ihbar tazminatlarının 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu kapsamında gelir vergisi ve damga vergisi istisnasına tabi olup olmayacağı hususunda açıklayıcı bilgiler sunulacaktır.

 Kıdem ve İhbar Tazminatları

Belirli bir süre çalıştıktan sonra işine son verilen ya da emeklilik dolayısıyla işinden ayrılmak durumunda bulunan işçiye, çalıştığı süreye göre, işyerince topluca ödenen paraya kıdem tazminatı denir. Kıdem tazminatını hak etmek için öncelikle işçinin kendi isteğiyle işten ayrılmamış olması gerekir.

Kıdem tazminatı sayesinde işçilerin gelir ve iş güvenlikleri sağlanmış, gereksiz işten çıkarmaların ve olumsuz etkileyici durumların ortaya çıkmasının önüne geçilmiştir. Ayrıca işçiler onca zaman çalıştıkları, hizmet ettikleri kurum ve kuruluşlardan ayrılırlarken yıpranmasının karşılığı, yıpranma payına benzer olarak aldıkları bir ödül gibi düşünülebilir.

Gerekçeleri üç farklı şekilde belirtmek mümkündür. Birincisi; işçi, haklı nedenle iş akdini feshederse kıdem tazminatına hak kazanabilir. İkincisi; işveren tarafından haksız nedenle yapılan fesih halinde de işçi kıdem tazminatına hak kazanır. Üçüncüsü; işçinin kanunda belirtilen nedenlerle istifa etmesidir. İşçinin askere gitmesi halinde, askerlik başvurusu sonrasında yazılı olarak işverene başvurularak kıdem tazminatı almaya hak kazanılabilir. Kadın işçiler, evlendikten itibaren bir yıl içerisinde yazılı olarak başvuru yaparak iş akitlerini feshedebilir ve kıdem tazminatlarını kazanabilirler. Kanunda belirtilen emeklilik şartlarını taşıyan işçi, işverene başvurarak kıdem tazminatından yararlanabilir. İşçi, iş akdi devam ederken ölürse, bu da hukuk nezdinde bir istifadır, işçinin mirasçıları işverene başvurarak işçinin kıdem tazminatını almak için gerekli işlemlere başlayabilir.

Kural olarak işten kendi isteğiyle (istifa) ayrılan işçi, kıdem tazminatı alamaz. Fakat iş sözleşmesinin askerlik görevi, emeklilik hakkının elde edilmesi, sağlık problemlerinin işin yapılmasına sürekli bir biçimde engel oluşturduğunun belgelenmesi, işverenin iyi niyet ve ahlak kurallarına aykırı davranışlarda bulunması nedenleri ile işçi tarafından feshi halinde (istifa), çalışma süresinin en az 1 yıl olması koşulu ile kıdem tazminatı hakkı kazanmaktadır.