Kubilay TÜRKŞEN

Değerleme, vergi matrahının hesaplanması ile ilgili iktisadi kıymetlerin takdir ve tespitidir. Değerlemede, iktisadi kıymetlerin vergi kanunlarında gösterilen gün ve zamanlarda haiz oldukları kıymetler esas alınır (VUK Md. 259-260). VUK’da yer alan değerleme işlemlerinden biri de alacak ve borç senetlerinin reeskonta tabi tutulmasıdır.

Alacak ve borç senetleri reeskontundan amaç, senede bağlı alacak ve borcun değerleme günü itibariyle net değerinin tespiti ve dolayısıyla dönem kar-zararının tespitinde, bulunan net alacak ve borç senedi tutarının dikkate alınmasını sağlamaktır. Diğer bir ifade ile reeskont, dönemsellik ilkesi gereği olarak alacak ve borç senetleri ile ilgili cari döneme ait olmayan hasılat (kar) ve maliyet (zarar) tutarlarının kanunun öngördüğü şekilde hesaplanarak ilgili (vadenin isabet ettiği) vergilendirme dönemine aktarılması işlemidir.Reeskont işlemiyle, ilgili döneme aktarılan kazanç ve maliyet tutarları; vadeli alış nedeni ile borçlanılan vade farkı gideri veya vadeli satış nedeni ile alacaklanılan vade farkı gelirinin süre ve faiz oranı dikkate alınmak suretiyle değerleme gününden sonraki zaman dilimine isabet eden kısmıdır.

Alacak ve borçların değerlemesine ilişkin VUK’un 281 ve 285. madde hükümleri aşağıdaki gibidir.

281. Madde; “Alacaklar mukayyet değeri ile değerlenir. Mevduat ve kredi sözleşmelerine müstenit alacaklar değerleme gününe kadar hesaplanacak faizleriyle birlikte dikkate alınır.

Vadesi gelmemiş olan senede bağlı alacaklar değerleme gününün kıymetine irca olunabilir. Bu takdirde, senette faiz nispeti açıklanmış ise bu nispet, açıklanmamışsa Cumhuriyet Merkez Bankasının resmi iskonto haddi uygulanır.

Bankalar ve bankerler ile sigorta şirketleri alacaklarını ya Cumhuriyet Merkez Bankasının resmi iskonto haddi veya muamelelerinde uyguladıkları faiz haddi ile değerleme günü kıymetine irca ederler.”

285. Madde; “Borçlar mukayyet değeri ile değerlenir.

Mevduat ve kredi sözleşmelerine müstenit borçlar değerleme gününe kadar hesaplanacak faizleriyle birlikte dikkate alınır.

Vadesi gelmemiş olan senede bağlı borçlar değerleme gününün kıymetine irca olunabilir. Bu takdirde, senette faiz nispeti açıklanmışsa bu nispet, açıklanmamışsa Cumhuriyet Merkez Bankasının resmi iskonto haddinde bir faiz uygulanır.

Bankalar ve bankerler ile sigorta şirketleri borçlarını Cumhuriyet Merkez Bankasının resmî iskonto haddi veya muamelelerinde uyguladıkları faiz haddiyle, değerleme günü kıymetine irca ederler.

Alacak senetlerini değerleme gününün kıymetine irca eden mükellefler, borç senetlerini de aynı şekilde işleme tabi tutmak zorundadırlar.”

Alacak senetlerini reeskont hesaplamak suretiyle değerleme gününün kıymetine irca eden mükellefler, borç senetlerini de aynı şekilde reeskont işlemine tabi tutmak suretiyle değerleme günü kıymetine irca etmek zorundadır. Ancak sadece borç senetlerini reeskont işlemine tabi tutan işletmeler için alacak senetlerini de reeskont işlemine tabi tutma zorunluluğu bulunmamaktadır.

VUK’un 281 ve 285. maddelerinde düzenlendiği üzere reeskont işlemi banka, banker ve sigorta şirketleri dışında kalan işletmeler için ihtiyaridir. Reeskont uygulaması ihtiyari olan mükellefler istedikleri geçici vergi döneminde reeskont hesaplayabilirler. Bu mükelleflerin geçici vergi dönemlerinde reeskont uygulasalar bile hesap dönemi sonunda reeskont uygulamama olanağı vardır.

REESKONT UYGULAMASININ ŞARTLARI