Osman KIRBAŞ

5.3. İstisna uygulamasında zamanaşımı süresi
213 sayılı Kanunun “Zamanaşımı süreleri” başlıklı 114. maddesinde, vergi alacağının doğduğu takvim yılını takip eden yılın başından başlayarak beş yıl içinde tarh ve mükellefe tebliğ edilmeyen vergilerin zamanaşımına uğrayacağı hükme bağlanmıştır. Ancak, yine aynı maddede şarta bağlı istisna ve muafiyet uygulamaları sonucu kısmen veya tamamen alınmayan vergilere ilişkin zamanaşımı süresinin, istisna ve muafiyet şartlarının ihlal edildiği tarihi takip eden takvim yılı başından itibaren başlayacağı düzenlenmiştir.
Çalışanlara bedelsiz veya indirimli pay senedi verilmek suretiyle sağlanan menfaatler dolayısıyla yararlanılan istisnaya ilişkin zamanaşımı sürelerine hakkında açıklamalara GVK’nın 17. maddesinin üçüncü fıkrasında yer verilmiştir. Şartların ihlali halinde istisna uygulaması nedeniyle alınmayan vergilere ilişkin zamanaşımı süresi, söz konusu pay senetlerinin hizmet erbabı tarafından elden çıkarıldığı tarihi takip eden takvim yılının başından itibaren başlayacaktır.
5.4. Çalışanlara Kanunun yayımı tarihten önce bedelsiz veya indirimli olarak verilen pay senetlerinin durumu
Çalışanlara bedelsiz veya indirimli olarak pay senedi verilmek suretiyle sağlanan menfaat, çalışanın ilgili yıldaki brüt ücretine kadar olan kısmıyla sınırlı olmak üzere, 7524 sayılı Kanunun 2. maddesinin yürürlüğe girdiği 2/8/2024 tarihinden itibaren gelir vergisinden istisna tutulmuştur.
Dolayısıyla, 7524 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği 2/8/2024 tarihinden önce işverenlerce çalışanlarına bedelsiz veya indirimli olarak verilen pay senetleri dolayısıyla sağlanan menfaatlerin, bu istisnaya konu edilmesi mümkün olmayacağından, ücret matrahına dahil edilerek vergilendirilmesi gerekmektedir.
Örnek 6: Teknogirişim şirketi niteliğini haiz (M) A.Ş. ile çalışanı (N) arasında 2/2/2020 tarihinde akdedilen sözleşmeye göre çalışan (N)’nin 4 yıl daha şirkette çalışmaya devam etmesi halinde bu süre sonunda şirketin %1 hissesini temsil eden pay senedi bedelsiz olarak kendisine verilecektir.
4 yıl daha bu şirkette çalışmaya devam eden (N) 2/2/2024 tarihinde şirketin %1 hissesini temsil eden pay senetleri bedelsiz olarak iktisap etmiştir. Çalışan (N)’nin GVK’nın 17. maddesinin yürürlüğe girdiği tarihten önce bedelsiz olarak iktisap ettiği pay senetlerinin rayiç bedeli Şubat/2024 döneminin ücret matrahına eklenmiş ve herhangi bir istisna uygulanmaksızın genel hükümlere göre vergiye tabi tutulmuştur.
Ancak, söz konusu bedelsiz pay senetlerinin (M) A.Ş. tarafından çalışan (N)’ye GVK’nın 17. maddesinin yürürlüğe girdiği 2/8/2024 tarihten sonra verilmesi halinde (N)’ye sağlanan menfaat maddedeki şartlarla istisnaya konu edilebilecektir.
6. Çalışanlarına bedelsiz veya indirimli pay senedi veren işverenin sorumluluğu
Bedelsiz veya indirimli olarak pay senedi verilmek suretiyle çalışana sağlanan menfaat ücret olup rayiç bedeli üzerinden ücret bordrosunda gösterilmesi gerekmektedir. Söz konusu pay senetlerinin rayiç bedellerinin (istisna kapsamına girsin girmesin) tamamının ücret bordrosunda gösterilmesi, istisna kapsamına girmeyen kısmının ise ücret matrahına eklenerek gelir vergisi tevkifatına tabi tutulması gerekmektedir.
İşveren tarafından, gerek bedelsiz veya indirimli olarak verilen pay senetlerinin rayiç bedelinin gerekse de kendisine pay senedi verilen çalışanların ilgili yıldaki brüt ücretlerinin doğru olarak tespit edilmesi istisnanın doğru uygulanması açısından büyük önem arz etmektedir.
GVK’nın 17. maddesinde yer alan bu istisna çalışanların yanı sıra işverenlere de büyük avantajlar sağlamaktadır. Bu düzenlemeyle işverenler bedelsiz veya indirimli olarak pay senedi vermek suretiyle kalifiye, kilit veya üst düzey çalışanları istihdam etme, motivasyonlarını ve aidiyetlerini artırma imkanına kavuşmuşlardır. Ücret niteliğindeki bu menfaatin istisnaya konu edilen kısmı için işveren tarafından gelir vergisi tevkifatı yapılması da söz konusu olmayacaktır. Kanun koyucu işverene böyle bir olanak getirirken bedelsiz veya indirimli olarak verilen söz konusu pay senetlerinin elden çıkarma tarihine göre istisna uygulaması nedeniyle tevkif edilmeyen vergilerin belirli bir yüzdesine göre tahsil edilmesinde de sorumluluğu işverene yüklemiştir.
İşveren, çalışanına bedelsiz veya indirimli olarak pay senedi verdiği döneme ilişkin muhtasar ve prim hizmet beyannamesi ekindeki “Hizmet erbabına pay senedi verilmek suretiyle sağlanan menfaatlerde ücret istisnasına ilişkin bildirimi” bedelsiz veya indirimli olarak verilen pay senetleri ile çalışanın bilgilerini içerecek şekilde dolduracaktır.
Ayrıca, kendisine bedelsiz veya indirimli olarak pay senedi verilen çalışanın bu pay senetlerini elden çıkardığı tarihte pay senetlerinin elden çıkarılmasına ilişkin dilekçeyle durum vergi dairesine bildirilecektir.(1)
7. İstisna uygulamasında bedelsiz pay senedi iktisap eden çalışanların sorumluluğu