Fahrettin AÇAR

Aşağıda sayılan kurumların kazançları, kurumlar vergisine tâbidir:
a) Sermaye şirketleri.
b) Kooperatifler.
c) İktisadî kamu kuruluşları.
ç) Dernek veya vakıflara ait iktisadî işletmeler.
d) İş ortaklıkları.
Kurum kazancı, gelir vergisinin konusuna giren gelir unsurlarından oluşur. Bu gelir unsurları gelir vergisi kanunun 2’inci maddesinde sayılı yedi gelir unsurundan oluşmaktadır. 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasında, “Tam mükellefiyet: Kanunun 1’inci maddesinde sayılı kurumlardan kanuni veya iş merkezi Türkiye’de bulunanlar, gerek Türkiye içinde gerekse Türkiye dışında elde ettikleri kazançların tamamı üzerinden vergilendirilirler.” hükmü yer almaktadır. Aynı madenin ikinci fıkrasında dar mükellefiyet: Kanunun 1 inci maddesinde sayılı kurumlardan kanunî ve iş merkezlerinin her ikisi de Türkiye’de bulunmayanlar, sadece Türkiye’de elde ettikleri kazançları üzerinden vergilendirilirler. Kanunun 3’üncü maddesinde yapılan düzenleme ile beraber tam mükellef ve dar mükellefiyet tanımlanmıştır. Bu kapsamda kanuni veya iş merkezi Türkiye’de bulunan kurumlar tam mükellef olarak değerlendirilecek ve tam mükellef kapsamında olan mükelleflerin hem yurt içinde hem de yurt dışında elde ettikleri kazançları kurumlar vergisine tabi tutulması gerekmektedir. Kurumlar vergisi kanunun 5’inci maddesinde ise kurumların faaliyetleri sonucunda elde ettikleri kazançların bir kısmı istisna kapsamına alınarak kurumlar vergisine tabi tutulmaması sağlanmıştır.

DEĞERLENDİRME
Tam mükellef kurumlar faaliyetlerini hem yurt içinde hem de yurt dışında sürdürebilmektedirler. Tam mükellef kurumlar yurt dışı faaliyetlerini şubeleri aracılığıyla gerçekleştirmektedir. Kurumların yurt dışı şubeleri aracılığıyla faaliyetleri genel vergi hukuku çerçevesinde kurumlar vergisine tabidir.Kurumlar Vergisi Kanununun 5’inci maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi ile kurumların yurt dışında bulunan iş yerleri veya daimi temsilcileri aracılığıyla elde ettikleri kurum kazançları, belli şartlar altında kurumlar vergisinden istisna edilmiştir. Yurt dışında bulunan iş yerleri veya daimi temsilciler aracılığıyla elde edilen kurum kazançlarının; Doğduğu ülke vergi kanunları uyarınca en az %15 oranında gelir ve kurumlar vergisi benzeri toplam vergi yükü taşıması, Elde edildiği hesap dönemine ilişkin yıllık kurumlar vergisi beyannamesinin verilmesi gereken tarihe kadar Türkiye’ye transfer edilmiş olması, İştirak edilen şirketin ana faaliyet konusunun, finansal kiralama dahil finansman temini, sigorta hizmetlerinin sunulması veya menkul kıymet yatırımı olması durumunda, bu kazançların doğduğu ülke vergi kanunları uyarınca en az Türkiye’de uygulanan kurumlar vergisi oranında (%20) gelir ve kurumlar vergisi benzeri toplam vergi yükü taşıması gerekmektedir. Bu şartları taşımayan yurt dışı şube kazançları kurumlar vergisine tabi tutulması gerekmektedir.