Fırat İNSEL

1. GİRİŞ

Vergi uygulamalarında verginin sağlıklı bir şekilde hesaplanabilmesi için matrahın doğru bir şekilde bulunması ve bulunan matraha da vergi oranlarının doğru bir şekilde uygulanması gerekmektedir. Matrahın doğru bir şekilde tespiti için de indirilecek ve indirilemeyecek giderlerin bilinmesi ve uygulanması icap eder. Makalemizde kurumlar vergisinde indirilecek giderler ve diğer indirimler genel hatları ile belirtilecek ve özellik arz edan hususlar da detaylı bir şekilde izah edilecektir.

Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 6/1. maddesi uyarınca kurum kazancı, ticari kazancın hesaplanması esasına göre tespit edildiğinden, kurum kazancının tespitinde Gelir Vergisi Kanunu’nun 40. maddesinde yer alan giderler Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 8. maddesinde yer alan giderler hasılattan indirilecektir. KVK 10. maddesine göre ise, “Diğer İndirimler” altında yer alan indirim kalemleri kurumlar vergisi beyannamesinde ayrıca gösterilmek kaydıyla, beyana tabi kurum kazancından indirilebilecektir.

2. GELİR VERGİSİ KANUNUN 40. MADDESİ HÜKMÜNDE YER ALAN VE TİCARİ KAZANCIN TESPİTİNDE İNDİRİLECEK GİDERLER

Gelir Vergisi Kanunu’nun (GVK) 40. maddesinde 11 bent halinde ticari kazancın tespitinde gayrisafi hasılattan indirilecek giderler sayılmıştır. Bu madde hükmü gereği ticari kazancın tespitinde indirilmesine izin verilen giderler şunlardır.

A. Ticari Kazancın Elde Edilmesi ve İdame Ettirilmesi İçinYapılan Genel Giderler

Ticari kazancın tespitinde gayri safi hasılattan indirilmesi kabul edilen birinci gider unsuru, ticari kazancın elde edilmesi ve idame ettirilmesi için yapılan genel giderlerdir. Bu giderlerin ticari kazancın tespitinde gayrisafi hasılattan indirilebilmesi için aşağıdaki şartları taşıması gerekmektedir;

• Yapılan genel giderler ile ticari kazancın elde edilmesi ve idame ettirilmesi arasında illiyet bağı bulunmalıdır.

• Söz konusu giderler karşılığında maddi ve gayri maddi bir kıymet iktisap edilmiş olmamalı ve maliyet olarak nazara alınmamalıdır,

• Söz konusu giderlerin indirimini engelleyen bir hüküm bulunmamalıdır,

• Söz konusu gider, Vergi Usul Kanunu (VUK) hükümlerine göre tevsik edilmelidir..

Ticari kazancın elde edilmesi ve idame ettirilmesiyle ilgisi olmayan giderlerin ticari kazancın tespitinde gayrisafi hasılattan indirilerek gider yazılması mümkün değildir.

B. Hizmetli ve İşçilerin İşyerinde veya İşyerinin Müştemilatında İaşe ve İbate Giderleri, Tedavi ve İlaç Giderleri, Sigorta Primleri ve Emekli Aidatı, GVK’nın
27. maddesinde Yazılı Giyim Giderleri

GVK’nın 40. maddesinin 2. bendinde çalışanlara sağlanan bir takım sosyal harcamaların ticari kazancın tespitinde gayri safi hasılattan indirilmesine imkân tanınmıştır. Bu sosyal giderler madde hükmünde şu şekilde belirlenmiştir:

• İşyerinde veya işyerinin müştemilatında iaşe ve ibate giderleri

• Tedavi ve ilaç giderleri

• Çalışanlara ve yöneticilere ilişkin sigorta primleri ve emekli aidatı

• GVK’nun 27. maddesinde yazılı giyim giderleri (demirbaş olarak verilen giyim eşyası ve tahsilde bulunanlar için yapılan giyim giderleri)

C. İşle İlgili Olmak Şartıyla, Mukavelenameye veya İlama veya Kanun Emrine İstinaden Ödenen Zarar, Ziyan ve
Tazminatlar

İş hayatının doğal akışı içerisinde iş sahibinin, işletmeyi idare edenlerin veya istihdam edilen personelin hata, ihmal, bilgisizlik gibi kusurlu davranışları sonunda çeşitli tazminatlar ödenebilmektedir. GVK’nın 40. maddesinin 3. bendinde işle ilgili olmak şartıyla, mukavelenameye veya ilama veya kanun emrine istinaden ödenen zarar, ziyan ve tazminatların ticari kazancın tespitinden gayri safi hasılattan indirilmesine imkân tanınmıştır.

D. İşle İlgili ve Yapılan İşin Ehemmiyetine ve Genişliği İle Mütenasip Seyahat ve İkamet Giderleri

Gelir Vergisi Kanunu’nun 40. maddesinin 4. bendinde; işle ilgili ve yapılan işin ehemmiyeti ve genişliği ile mütenasip seyahat ve ikamet giderlerinin (seyahat maksadının gerektirdiği süreye maksur olmak şartıyla) gayri safi hasılattan indirilebileceği belirtilmiştir.

İşletmelerin ticari kazancın tespitinde indirebileceği seyahat giderleri aşağıdaki özellikleri taşımalıdır:

• Seyahat ya da ikamet işle ilgili olmalı,

• Seyahat ya da ikamet süresi işin gereğini aşmamalı,

• Seyahat ve ikamet giderleri işin genişliği ve önemi ile uyumlu olmalıdır.

E. Kiralama Yoluyla Edinilen veya İşletmeye Dahil Olan ve İşte Kullanılan Taşıtların Giderleri

Gelir Vergisi Kanunu’nun 40. maddesinin 5. bendinde;kiralama yoluyla edinilen veya işletmeye dahil olan ve işte kullanılan taşıtların giderlerinin (tamir, bakım, yakıt, amortisman ve benzeri cari giderler) ticari kazancın tespitinde gayri safi hasılattan indirilebileceği öngörülmüştür.

Bu konuda dikkate alınması gereken en önemli husus, GVK’nın 41/1. maddesinin 8. bendidir. Buna göre, kiralama yoluyla edinilen veya işletmede kayıtlı olan yat, kotra, tekne, sürat teknesi gibi motorlu deniz, uçak ve helikopterler gibi hava taşıtlarından işletmenin esas faaliyet konusu ile ilgili olmayanların giderleri ile amortismanlarının gider olarak indirilemeyeceği belirtilmiştir.

F. İşletme İle İlgili Olmak Şartıyla; Bina, Arazi, Gider, İstihlak, Damga, Belediye, Vergileri, Harçlar ve Kaydiyeler Gibi Ayni Vergi, Resim ve Harçlar