Cumhur Sinan ÖZDEMİR

1- GİRİŞ

Koronavirüs (Covid-19) salgını, Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) 2019 Aralık verilerine göre 27 milyon 658 bin istihdamın bulunduğu ülkemizde çalışma yaşamının tarafları olan işveren ve işçileri derin endişeye sevk etmiştir. İşverenlerin, Koronavirüs (Covid-19) salgını sonucu üretimde yaşanan kayıplarını kısmen de olsa telafi edebilme ve işçilik maliyetlerini kısmen de olsa azaltma imkanı veren uygulamalardan birisi de kısa çalışma uygulamasıdır.Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü İşsizlik Sigortası Fonu Bülteni Haziran 2020 verilerine göre Haziran ayında 2.321.603 kişiye 3.101.349 TLkısa çalışma ödemesi yapılmıştır.Kısa çalışma yapan işçilerin; yıllık ücretli izin, kıdem tazminatı ve emeklilik yönünden ne şekilde etkilendikleri bu makalenin konusunu oluşturmuştur.

2- KISA ÇALIŞMA UYGULAMASI

Genel ekonomik, sektörel veya bölgesel kriz ile zorlayıcı sebeplerle işyerinde uygulanan haftalık çalışma sürelerinin, işyerinin tamamında veya bir bölümünde geçici olarak en az üçte bir oranında azaltılması veya süreklilik koşulu aranmaksızın en az dört hafta süreyle işyerindeki faaliyetin tamamen veya kısmen durdurulması kısa çalışma; kısa çalışma döneminde işyerinde uygulanan haftalık çalışma süresini tamamlayacak şekilde çalışılmayan süreler için işçiye yapılan ödemeye kısa çalışma ödeneği denir. Kısa çalışma ödeneğinin süresi, üç ayı aşmamak kaydıyla kısa çalışma süresi kadardır. Bu süre 30.06.2020 tarih ve 31171 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Cumhurbaşkanı kararı ile bir ay uzatılarak dört aya çıkmıştır.

3- KISA ÇALIŞMANIN İŞÇİLİK HAKLARINA ETKİSİ

Genel ekonomik, sektörel veya bölgesel kriz ile zorlayıcı sebeplerle işyerinde uygulanan haftalık çalışma sürelerinin, işyerinin tamamında veya bir bölümünde geçici olarak en az üçte bir oranında azaltılması veya süreklilik koşulu aranmaksızın en az dört hafta süreyle işyerindeki faaliyetin tamamen veya kısmen durdurulması kısa çalışma olarak tanımlanmıştır. Kısa çalışmanın işçilik haklarına etkisi aşağıda değerlendirilmiştir.

3.1. Yıllık Ücretli İzne Etkisi

Anayasa’nın, 50’inci maddesine göre; dinlenmek çalışanların hakkıdır. Ücretli yıllık izin hakları ve şartları kanunla düzenlenir.Yıllık ücretli izin hakkından vazgeçilemez ve tek taraflı olarak feragat edilemez. Yıllık izin hakkı bir dinlenme iznidir. Bir yıl boyunca çalışıp izne hak kazanan işçinin bu hakkını kullanması ruh ve sağlık durumu açısından önem taşır. Anayasa’nın, 50’inci maddesi doğrultusunda yıllık ücretli izinler, 4857 sayılı İş Kanunu’nun, 53-60’ncı maddeleri ile Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği’nde düzenlenmiş, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nda 422-425’inci maddelerinde düzenlenmiştir. Yıllık izin bakımından çalışılmış gibi sayılan haller 4857 sayılı İş Kanunu’nun, 55’inci maddesinde düzenlenmiştir. 55’inci maddenin (j) bendi gereği kısa çalışma süreleri yıllık ücretli iznin hesabında çalışılmış gibi dikkate alınacaktır. Örneğin; bir işyerinde üç aykısa çalışma uygulanmışsa, üç aylık süre kısa çalışma yapan işçiler yönünden yıllık izne hak kazanabilmek için gerekli olan bir yıllık sürenin hesabında kabul edilecektir. Diğer bir ifadeyle kısa çalışmanın işçilik haklarına yıllık izin yönünden olumsuz bir etkisi yoktur.

3.2. Kıdem Tazminatına Etkisi