Özdem SATICI TOPRAK

I-GİRİŞ

Kooperatifler tüzel kişiliği haiz olmak üzere ortaklarının belirli ekonomik menfaatlerini ve özellikle meslek veya geçimlerine ait ihtiyaçlarını işgücü ve parasal katkılarıyla karşılıklı yardım, dayanışma ve kefalet suretiyle sağlayıp korumak amacıyla gerçek ve tüzel kişiler tarafından kurulan değişir ortaklı ve değişir sermayeli ortaklıklardır. Bu kuruluşlar 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu’na tabi olmakla birlikte, kooperatifler hakkında bu kanunda aksine açıklama olmayan hususlarda(1) 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun anonim şirketlere ilişkin hükümleri uygulanmaktadır. Söz konusu hükümlerden biri de kooperatiflerin bölünebilmesi olup, bölünmeye ilişkin düzenlemeler anılan Kanun’un 159 ila 179. Maddeleri arasında ele alınmıştır.

II-BÖLÜNME TÜRLERİ VE BÖLÜNME SÜRECİ

II.1. Kooperatifler İçin Geçerli Bölünmeler ve Bölünme Çeşitleri

Bölünme, sermaye şirketleri ile kooperatiflerce başvurulabilen bir yeniden yapılandırma yöntemi olup, tasfiyeye girmeksizin malvarlığının tamamen veya kısmen kendi bünyelerinden ayırılarak, yine sermaye şirketlerine veya kooperatiflere kısmi külli halefiyet yoluyla devredilmesi ve bunun karşılığında bölünen şirket ortakları tarafından devralan şirketlerdeki ortaklığın kendiliğinden elde edilmesidir.(2)

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nda kooperatiflerin sermaye şirketlerine ve kooperatiflere bölünebilmesine cevaz verilmiştir. (TTK Md.160/1) Anılan Kanun’a göre anonim, limited ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketler sermaye şirketi olarak kabul edildiğine göre, bir kooperatif bir kooperatife, anonim, limited yahut sermayesi paylara bölünmüş komandit şirkete bölünebilir. (TTK Md.124/2)

Yasada tam ve kısmi bölünme olmak üzere iki türlü bölünme şekli öngörülmüştür. Tam bölünmede, kooperatifin tüm malvarlığı bölümlere ayrılıp, diğer şirketlere devredilip tam bölünen kooperatif sona ererken kısmi bölünmede, kooperatifin malvarlığının bir veya birden fazla bölümü diğer şirketlere veya kooperatife devrolunur. Kısmi bölünmede bölünen kooperatifin ortakları, devralan şirketlerin paylarını ve haklarını iktisap ederler veya bölünen şirket, devredilen malvarlığı bölümlerinin karşılığında devralan şirketlerdeki payları ve hakları elde ederek yavru şirketini oluşturur. (TTK Md. 159/1/a-b) Dolayısıyla, tam bölünmede bölünme sözleşmesi tarafları en az üç, devralma yoluyla kısmi bölünmede ise en az iki olacaktır.

Diğer yandan, aynı yasada yer alan düzenlemeler gereğince bölünme, tam ve kısmi bölünme ayrımının yanında, malvarlığı bölümlerinin mevcut veya yeni kurulan ortaklıklara devredilip devredilmemesine göre, devralma ve yeni kuruluş yoluyla bölünme olarak da ayrılabilmektedir. Bölünme yoluyla yeni şirket veya kooperatif kuruluyorsa Türk Ticaret Kanunu ve Kooperatifler Kanununun kuruluşa ilişkin hükümleri uygulanması gerekmektedir. (TTK Md.164/1)

II.2.Bölünme Süreci

II.2.1.Bölünme Sözleşmesi ve Bölünme Planı

Bir kooperatif bölünme yoluyla, malvarlığının bölümlerini var olan şirket veya kooperatiflere devredecekse, bölünmeye katılan şirketlerin yönetim organları tarafından yazılı bir bölünme sözleşmesi; bölünme yoluyla, malvarlığının bölümlerini yeni kurulacak şirketlere devredecekse, kooperatif yönetim kurulunca yazılı bir bölünme planı düzenlenmelidir. (TTK Md. 166/1-3)

Bölünme sözleşmesi ve bölünme planının özellikle; bölünmeye katılan şirketlerin ticaret unvanlarını, merkezlerini ve türlerini, aktif ve pasif malvarlığı konularının devir amacıyla bölümlere ayrılmasını ve tahsisini; açık tanımlamayla, bu bölümlere ilişkin envanteri; taşınmazları, kıymetli evrakı ve maddi olmayan malvarlığını teker teker gösteren listeyi, payların değişim oranını ve gereğinde ödenecek denkleştirme tutarını ve devreden şirketin ortaklarının, devralan şirketteki ortaklık haklarına ilişkin açıklamaları, devralan şirketin; intifa senedi, oydan yoksun pay ve özel hak sahiplerine tahsis ettiği hakları, şirket paylarının değişim tarzlarını, şirket paylarının bilanço kârına hangi tarihten itibaren hak kazanacaklarını ve bu istem hakkının özelliklerini, devreden kooperatifin işlemlerinin hangi tarihten itibaren devralan şirket veya kooperatif hesabına yapılmış kabul edildiğini, yönetim organlarının üyelerine, müdürlere, yönetim hakkına sahip kişilere ve denetçilere tanınan özel menfaatleri, bölünme sonucu devralan şirketlere geçen iş ilişkilerinin listesini içermesi gerekir. (TTK Md.167)

Ancak, bilanço günüyle, bölünme sözleşmesinin imzası veya bölünme planının düzenlenmesi tarihi arasında, altı aydan fazla bir zaman bulunduğu veya son bilançonun çıkarılmasından itibaren, bölünmeye katılan kooperatif ve şirketlerin malvarlıklarında önemli değişiklikler meydana gelmiş olduğu takdirde, bir ara bilanço çıkarılması şarttır. (TTK Md.165/1)

II.2.2.Bölünme Raporu