Abdurrahman ÇALIK

Hem 1475 sayılı mülga İş Kanunu’nun (4857 sayılı İş Kanunu’na tabi işçilerin kıdem tazminatlarını düzenleyen ve halen yürürlükte olan) 14. maddesinde, hem de 854 sayılı Deniz İş Kanunu’nun 20. maddesinde, işçi ve gemi adamlarına ödenecek kıdem tazminatına (her bir hizmet yılı için ödenecek tazminat tutarına) üst sınır getirilmiştir.

Buna göre, kıdem tazminatına hak kazanan işçi ve gemi adamlarına, kıdem tazminatı hesabına esas tutulan her bir hizmet yılı için ödenecek tutar, Devlet Memurları Kanununa tabi en yüksek Devlet memuruna 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu hükümlerine göre bir hizmet yılı için ödenecek azami emeklilik ikramiyesini geçemez. 5434 sayılı Kanunu’na göre hesaplanan ve her memur maaş zammında değişen bu tutar, 01.01.2019-30.06.2019 dönemi için (iş sözleşmesi bu tarihler arasında sona erenlere uygulanmak üzere) 6.017,60.-TL ve 01.07.2019-31.12.2019 dönemi için 6.379,86.-TL tutarındadır.

Örnek 1: 31.10.2019 tarihinde iş sözleşmesi sona eren ve 10 yıllık hizmeti bulunan bir işçi veya gemi adamının tazminata esas aylık brüt ücretinin  7.500.-TL olması halinde bu kişiye 10 yıla karşılık 75.000.-TL değil, iş sözleşmesinin sona erdiği tarihteki kıdem tazminatı tavanı esas alınarak, 10 yıl x 6.379,86.-TL = 63.798,60.-TL (brüt) tutarında kıdem tazminatı hesaplanacaktır.

Kıdem tazminatı tavanı (üst sınır), hesaplanan tazminata esas ücrete değil, her 1 yıllık hizmet karşılığı ödenecek toplam tutara uygulanacaktır. Böylece, iş sözleşmesinde veya toplu iş sözleşmesinde her bir hizmet yılı için (30 gün yerine) 40 günlük ücret tutarında kıdem tazminatı ödeneceği yönündeki hükümler, kıdem tazminatı tavan miktarı ile sınırlı olarak uygulanacak ve her 1 yıllık hizmet karşılığı ödenecek tazminat tutarı, 01.07.2019-31.12.2019 döneminde hiçbir şekilde 6.379,86.-TL’yi geçemeyecektir.

Örnek 2: Yine 31.10.2019 tarihinde iş sözleşmesi sona eren ve 10 yıllık hizmeti bulunan bir işçi veya gemi adamının tazminata esas aylık ücretinin 6.000.-TL olarak hesaplandığını ancak bu işçinin yararlandığı toplu iş sözleşmesinde kıdem tazminatının her bir hizmet yılı için 40 gün üzerinden hesaplanacağını kabul edelim. Bu durumda, her bir hizmet yılı için ödenecek tazminat (6.000/30)x40=8.000.-TL olarak değil, yine tavan ücret (6.379,86) baz alınarak hesaplanacak ve toplam kıdem tazminatı 63.798,60.-TL (brüt) olacaktır.

Örnek 3: Örnek 2’deki kişinin tazminata esas aylık ücretinin 7.000.-TL olması halinde dahi, yine her bir hizmet yılı için 1 aylık tavan ücret esas alınmak suretiyle 10 yıl x 6.379,86.-TL = 63.798,60.-TL (brüt) tutarında kıdem tazminatı hesaplanması gerekmektedir. Bu kişi için kıdem tazminatı tavanının günlük miktarı bulunarak T.İ.S. hükmüne göre 40 ile çarpılması ((6.379,86 / 30) x 40 gün x 10 yıl) suretiyle yapılacak bir hesaplama da, her bir hizmet yıl için ödenecek tutar 6.379,86.-TL’yi aşacağı için hatalı olacaktır.

 BASIN İŞ KANUNU’NDA

Basın İş Kanunu’na göre ödenecek kıdem tazminatında herhangi bir üst sınır bulunmadığından, belirtilen kanuna göre yapılan kıdem tazminatı hesaplamalarında, ilgili kanunda, iş sözleşmesinde, toplu iş sözleşmesinde veya işyeri uygulamalarında yer alan (düzenlilik ve süreklilik gösteren) her türlü kazancın dikkate alınması suretiyle kıdem tazminatı hesabı yapılacaktır.

Örnek 4: 31.10.2019 tarihinde iş sözleşmesi sona eren ve 25 yıllık hizmeti bulunan bir gazetecinin son aylık brüt ücreti 12.000.-TL olup, ayrıca yılda 2 maaş ikramiye hakkı vardır. Bu gazeteciye, yılda 2 maaş ikramiyenin 1 aya isabet eden tutarı da dikkate alınarak 14.000.-TL x 25 yıl = brüt 350.000.-TL tutarında kıdem tazminatı hesaplanacak ve herhangi bir tavan uygulanmayacaktır.

 KIDEM TAZMİNATI TAVANI AŞILIRSA?

KIDEM TAZMİNATI TAVANININ CEZAİ BOYUTU