Gürkan GÜVEN

1.GİRİŞ:

Kamu ihaleleri özel sektörde çalışan bir çok gerçek veya tüzel kişinin pay almak istediği bir alandır. Ancak bu kamu alımları piyasasının düzenlendiği temel mevzuat olan 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nda bir çok hüküm isteklilerin ihaleye katılabilmeleri için önemli sınırlamalar kurallar belgelendirme zorunlulukları getirmiştir.

İhalelere katılmak isteyen firmaların uymaları gereken kurallar, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nda yer almaktadır. Bu Kanunda yer alan kurallardan bir tanesi de ihalelere katılmak isteyen isteklilerin yeterli mali yeterlilik kurallarına sahip olmaları gerektiğine dair düzenlemelerdir.

İstekli firmaların sıklıkla kafasının karıştığı mali yeterlilik kurallarına ilişkin açıklamalarımız Kamu İhale Kurulu’nun örnek bir kararı eşliğinde makalemizin konusunu teşkil edecektir.

2.4734 SAYILI KAMU İHALE KANUNU’NDA MALİ YETERLİLİK NASIL DÜZENLENMİŞTİR?

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 10’uncu maddesinde İhaleye katılımda yeterlik kuralları tek tek sayılmıştır. Makalemizin konusunu teşkil eden ihaleye katılımda mali yeterlilik kuralları ile ilgili düzenleme ise aşağıdaki şekildedir;

“Madde 10 - İhaleye katılacak isteklilerden, ekonomik ve malî yeterlik ile mesleki ve teknik yeterliklerinin belirlenmesine ilişkin olarak aşağıda belirtilen bilgi ve belgeler istenebilir:

a) Ekonomik ve malî yeterliğin belirlenmesi için;

1) Bankalardan temin edilecek isteklinin malî durumu ile ilgili belgeler,

2) (Değişik: 30/7/2003-4964/7 md.) İsteklinin, ilgili mevzuatı uyarınca yayınlanması zorunlu olan bilançosu veya bilançosunun gerekli görülen bölümleri, yoksa bunlara eşdeğer belgeleri,

3) İsteklinin iş hacmini gösteren toplam cirosu (Değişik ibare: 17/01/2019-7161/30; yürürlük: 18/5/2019)veya ihale konusu iş ile ilgili cirosunu gösteren belgeler .

…

İhale konusu işin niteliğine göre yukarıda belirtilen bilgi veya belgelerden hangilerinin yeterlik değerlendirmesinde kullanılacağı, ihale dokümanında ve ihale veya ön yeterliğe ilişkin ilân veya davet belgelerinde belirtilir.

Görüleceği üzere Kamu İhale Kanunu kapsamında gerçekleştirilen işler için Kanun koyucu Kanun’un 10’uncu maddesinde ekonomik ve mali yeterlilik açısından isteklinin, ilgili mevzuatı uyarınca yayınlanması zorunlu olan bilançosu veya bilançosunun gerekli görülen bölümleri, yoksa bunlara eşdeğer belgelerinin istenilebileceği doğrultusunda temel bir düzenleme ile yetinmiştir.

Kanun’da belirtilen bilgi veya belgelerden hangilerinin yeterlik değerlendirmesinde kullanılacağı, ihale dokümanında ve ihale veya ön yeterliğe ilişkin ilân veya davet belgelerinde belirtileceği hüküm altına alınmıştır.

3. İHALELERDE MALİ YETERLİLİĞİN AÇIKLANMASI

Görüleceği üzere 4734 sayılı Kanunda ihalelere katılmak isteyen isteklilerin mali yeterliliği ile ilgili temel düzenlemeler yer almakta ayrıntılara ise ihale uygulama yönetmeliklerinde yer verilmektedir. İhale süresince mali yeterlilik ile ilgili kurallar ve isteklilerin kafasında oluşabilecek sorulara aşağıda cevaplar üretilmeye çalışılmıştır.

3.1. Her İhalede Mali Yeterlilik Kriterleri İstenebilir Mi?

Hizmet Alım İhale Uygulama Yönetmeliği 29’uncu Maddesinde tüm ihalelerde değil belirli limitlerin üzerindeki ihalelerde mali yeterlilik kriterlerin belirlenmesi gerektiğini ifade etmektedir;

Yönetmeliğin 29’uncu Maddesinde;

c) Yaklaşık maliyeti, eşik değere eşit veya eşik değeri aşan işlerin ihalelerinde (a) ve (b) bentlerinde sayılan belgelere ek olarak;

2) Adayın veya isteklinin ilgili mevzuatı uyarınca yayımlanması zorunlu olan bilançosu veya bilançosunun gerekli görülen bölümleri, yoksa bunlara eşdeğer belgelerin,

…

idarelerce istenilmesi zorunludur.

Düzenlemesi yer almaktadır.

Eşik Değerler her yıl Kamu İhale Kurulu tarafından belirleniyor olup 2020 yılı için;

Mal ve Hizmet Alımları için Genel Bütçeli İdarelerde 1.778.525,00 TL Mal ve Hizmet Alım İhalelerinde Diğer İdarelerde 2.964.217,00 TL dir.

Yapım işlerinde ise 65.213.187,00 TL olarak belirlenmiştir.

Bu bilgiler ışığında eğer hizmet veya mal alım alım ihalesinde yaklaşık maliyet 3 milyon TL üzerinde ise isteklilerden bilançosu veya bilançosunun gerekli görülen bölümleri, yoksa bunlara eşdeğer belgelerin istenilmesi zorunludur.

Yine yaklaşık maliyeti 65 milyon TL olan bir yapım işi ihalesinde de bu belirtilen belgelerin istenilmesi idarenin takdirine bırakılmıştır.

3.2. Bilanço ve Eşdeğer Belgeleri Sunmak Yeterli Midir? Yoksa Belirli Oranlar Mı İstenilmektedir?