Kasım TOSUN

1.GİRİŞ
Şartları sağlamasından dolayı zorunlu olarak e-Defter uygulamasına dahil olan işletmelerin daha sonraki dönemlere ilişkin iş hacminin, bilanço esasına göre defter tutma hadlerinin altında kalması halinde Defter Beyan Sistemi kapsamında işletme hesabı esasına göre defter tutmasının mümkün olup olmadığı hususu makalemizin konusunu oluşturmaktadır.
2.YASAL MEVZUAT
213 sayılı Vergi Usul Kanunu mükellefleri iş hacimlerine göre defter tutma usullerini de belirlemiştir.
213 sayılı Vergi Usul Kanununun Tüccar Sınıfları başlıklı 176 ncı maddesi aşağıdaki gibidir:
“Tüccarlar, defter tutma bakımından iki sınıfa ayrılır:
I inci sınıf tüccarlar, bilanço esasına göre; II nci sınıf tüccarlar, işletme hesabı esasına göre; defter tutarlar.”
Anılan kanunun müteakip maddelerinde ise I inci ve II nci sınıfa dahil olacak mükellefler ile sınıf değişikliğine ilişkin hükümlere yer verilmiştir.
Birinci sınıf tüccarlar 177 nci maddesinde belirlenmiştir:
"Aşağıda yazılı tüccarlar, I'inci sınıfa dahildirler:
Satın aldıkları malları olduğu gibi veya işledikten sonra satan ve yıllık alımlarının tutarı 1.1.2026'dan itibaren 2.500.000 -TLveya satışları tutarı 1.1.2026'dan itibaren 3.500.000 -TL lirayı aşanlar
Birinci bentte yazılı olanların dışındaki işlerle uğraşıp da bir yıl içinde elde ettikleri gayri safi iş hasılatı e 1.1.2026'dan itibaren 1.200.000 -TL aşanlar;
1 ve 2 numaralı bentlerde yazılı işlerin birlikte yapılması halinde 2 numaralı bentte yazılı iş hasılatının beş katı ile yıllık satış tutarının toplamı 1.1.2026'dan itibaren 2.500.000 -TL lirayı aşanlar;
Her türlü ticaret şirketleri (Adi şirketler iştigal nevileri yukardaki bentlerden hangisine giriyorsa o bent hükmüne tabidir.
Kurumlar Vergisine tabi olan diğer tüzel kişiler (Bunlardan işlerinin icabı bilanço esasına göre defter tutmalarına imkan veya lüzum görülmeyenlerin, işletme hesabına göre defter tutmalarına Maliye Bakanlığınca müsaade edilir.);
İhtiyari olarak bilanço esasına göre defter tutmayı tercih edenler.”
İkinci sınıf tüccarlar 178 nci maddesinde belirlenmiştir:
"Aşağıda yazılı tüccarlar II'nci sınıfa dahildirler:
1.177'inci maddede yazılı olanların dışında kalanlar;
2.Kurumlar Vergisi mükelleflerinden işletme hesabı esasına göre defter tutmalarına Maliye Bakanlığınca müsaade edilenler.
Yeniden işe başlayan tücarlar yıllık iş hacimlerine göre sınıflandırılıncaya kadar II'nci sınıf tüccarlar gibi hareket edebilirler.",
Tüccarların sınıf değiştirmesi 179 uncu belirlenmiştir.
"a) (I)'inciden (II)'nciye geçiş: İş hacmi bakımından I'inci sınıfa dahil olan tüccarların durumları aşağıdaki şartlara uyduğu takdirde, bunlar, bu şartların tahakkukunu takip eden hesap döneminden başlayarak, II'nci sınıfa geçebilirler:
1.Bir hesap döneminin iş hacmi 177'nci maddede yazılı hadlerden % 20'yi aşan bir nispette düşük olursa, veya;
2.Arka arkaya üç dönemin iş hacmi 177'nci maddede yazılı hadlere nazaran % 20'ye kadar bir düşüklük gösterirse."
213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 242 nci ve mükerrer 257 nci maddelerinde; elektronik defter, belge ve kayıtların oluşturulması, kaydedilmesi, iletilmesi, muhafazası ve ibrazı ile defter ve belgelerin elektronik ortamda tutulması, düzenlenmesi ve ibraz edilmesi uygulamasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye, elektronik defter, belge ve kayıtlar için diğer defter, belge ve kayıtlara ilişkin usul ve esaslardan farklı usul ve esaslar belirlemeye, tutulması ve düzenlenmesi zorunlu defter, kayıt ve belgelerin mikro film, mikro fiş veya elektronik bilgi ve kayıt araçlarıyla yapılması, bu kayıt ortamlarında saklanması veya ibraz edilmesi hususunda izin vermeye veya zorunluluk getirmeye Hazine ve Maliye Bakanlığının yetkili olduğu hükme bağlanmıştır.
Analın yetki çerçevesinde 08.11. 2024 tarih 32716 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Elektronik Defter Genel Tebliği (Sıra No: 1)’n de Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (Sıra No: 5) de aşağıdaki düzenleme ile .01.01.2025 tarihinden geçerli olmak üzere, bilanço esasına göre defter tutmak zorunda olan mükellefler ile ihtiyari olarak bilanço esasına göre defter tutmayı tercih eden mükellefler için e-Defter uygulamasına dâhil olma zorunluluğu getirilmiştir.