Vakkas DEMİR

1- GİRİŞ

Çalışma hayatında, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Yasasının(1) gereği olarak, işverenler çalıştıracakları işçilere, işe başlamadan önce ve işe başladıktan sonra iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili olarak eğitim vermektedirler. 6331 sayılı Kanun’un 30.12.2012 tarihinde yürürlüğe giren maddelerinden biri de çalışanların eğitimine yönelik düzenlemenin yer aldığı 17. maddedir.

Gerek iş müfettişleri, gerekse SGK müfettişleri, özellikle iş kazası inceleme ve soruşturmalarında, işverenin işçilere maruz kalabilecekleri kaza olayına ilişkin eğitim verip vermedikleri, işyerinin risk analiz raporları ile acil durum eylem planı olup olmadığı gibi iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili alınması gerekli önlemleri alıp almadığını teftiş ve kontrol etmektedir.

SGK ve iş müfettişlerinin özellikle iş kazası incelemelerinde bakmış oldukları hususlardan birisi de işçiye yapmış olduğu işle ilgili eğitim verilip verilmediğidir. Bu makale çalışmamızda, işveren tarafından işçiye işe giriş tarihinden önce “iş başı eğitimi” olarak adlandırılan eğitim verilmesi durumunda eğitim alan işçinin eğitim süresi boyunca sigortalı sayılıp sayılmayacağı ile ilgili açıklamalarda bulunacağız.

II- İŞVERENCE İŞÇİLERE EĞİTİM VERİLMESİ GEREKTİĞİYLE İLGİLİ YASAL MEVZUAT

6331 sayılı Kanun’un genel amacı işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması ve mevcut sağlık ve güvenlik şartlarının iyileştirilmesi için işveren ve çalışanların görev, yetki, sorumluluk, hak ve yükümlülüklerini düzenlemek olup kapsamda sigortalılara düzenli aralıklarla eğitim verilmesini sağlanmış ayrıca eğitim verecek kişi, kurum ve kuruluşlarının standardı belirlenmiştir.

6331 sayılı Kanunda işveren, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlü olup bu çerçevede; işverenlerin mesleki risklerin önlenmesi, eğitim ve bilgi verilmesi dahil her türlü tedbirin alması, organizasyonun yapılması, gerekli araç ve gereçlerin sağlanması, sağlık ve güvenlik tedbirlerinin değişen şartlara uygun hale getirmesi ve mevcut durumun iyileştirilmesi için çalışmalarını yapması gerekmektedir.

6331 sayılı Kanunun 17. maddesi çalışanların eğitimini düzenlemekte olup işveren; işe başlamadan önce, çalışma yeri veya iş değişikliğinde, iş ekipmanın değişmesi veya yeni teknoloji uygulanması halinde çalışanlarına eğitim vermekle yükümlü olup eğitimlerin, değişen ve ortaya çıkan yeni risklere uygun olarak yenilenmesi, gerektiğinde ve düzenli aralıklarla tekrarlanması gerekmektedir.

Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmeliğinin(2) 6. maddesinde 6331 sayılı Kanun’un 17. maddesi kapsamında verilecek iş sağlığı ve güvenliği eğitimleri ve süreleri belirlenmiştir. Bu eğitimler, temel eğitim, işe başlama (iş başı) eğitimi ve diğer eğitimler olarak ifade edilmiştir.

Yönetmeliğe göre iş başı eğitimi; işverenin çalışanına çalışmaya başlamadan önce verdiği eğitimdir. İşe başlama eğitimleri, temel eğitimlerin gerçekleştirilmesine kadar geçen sürede çalışanın tehlike ve risklere karşı korunmasını sağlayacak nitelikte olmalı ve uygulamalı olarak verilmeli, en az iki saat olmalıdır. Bu eğitim işverence veya işveren tarafından görevlendirilen bilgi sahibi ve deneyimli çalışanlarca verilebilmektedir.

4857 sayılı İş Kanunu’nda çalışanların çalışma süresi 63.maddede açıklanmıştır. Söz konusu maddede çalışma süresinin başlangıç ve bitiş olarak değil haftalık çalışma süresi belirtilerek tanımlanmıştır. Ayrıca; Kanunun 66. maddesinde sayılan sürelerde çalışma süresi içinde sayılmıştır. Öte yandan, İş Kanununa İlişkin Çalışma Süreleri Yönetmeliği’nin(3) 3.maddesinde çalışma süresi, işçinin çalıştırıldığı işte geçirdiği süre olarak tanımlanmıştır.

III- İŞ BAŞI EĞİTİM SÜRELERİNDE İŞÇİNİN SİGORTALI SAYILIP SAYILMAYACAĞI