Mehmet YÜCEL

1.GİRİŞ
İş yerlerinde, çeşitli önlemler ve tedbirler alınsa da zaman zaman iş kazaları yaşanabilmektedir. İş kazasının tanımı, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nca yapılmıştır. Bu kanun ile iş kazasının, bir iş kazası sayılabilmesi için hangi koşulların olması gerektiği belirlenmiştir. Olası iş kazası durumlarında, hem işverenin hem de işçinin haklarını ve sorumluluklarını bilmesi gerekmektedir. Aksi halde, kazayı geçiren işçi mağduriyet yaşayabilmekte; işveren ise, iş kazası sonrasında çeşitli cezalar ödemekle karşı karşıya kalabilmektedir.

2. 5510 SAYILI KANUNA GÖRE İŞ KAZASI HALLERİ NELERDİR
İş kazası, 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 13’üncü maddesinde tanımlanmıştır. Buna göre iş kazası;
a) Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada,
b) İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle sigortalı kendi adına ve hesabına bağımsız çalışıyorsa yürütmekte olduğu iş nedeniyle,
c) Bir işverene bağlı olarak çalışan sigortalının, görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda,
d) Bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki emziren kadın sigortalının, iş mevzuatı gereğince çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda,
e) Sigortalıların, işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olaydır. Örneğin; havai fişek üretimi yapılan atölyede çalışan sigortalının meydana gelen patlama sonucu yaralanması veya vefat etmesi iş kazasıdır.

3. BİR OLAYIN İŞ KAZASI SAYILABİLMESİ İÇİN GEREKEN UNSURLARI
Sosyal Güvenlik Kurumunca bir olayın iş kazası olup olmadığının değerlendirilebilmesi için öncelikle iş kazası geçiren kişinin,
-Sigortalı olması,
-Mutlaka bir olay ile karşılaşmış olması,
-Kaza ile sonuç arasında uygun bir illiyet bağının bulunması,
-Meydana gelen olay nedeniyle bedenen veya ruhen engelli hale gelmesi hallerinin bir arada bulunması gerekmektedir.
İş kazası işin yürütümü sırasında meydana gelen olayı ifade etmekle birlikte yapılan işle ilgisi olmayan hal ve durumlarda meydana gelen olayları da kapsamaktadır.

4. İŞ KAZASI SİGORTASINDAN SAĞLANAN HAKLAR
İş kazası sigortasından doğan haklardan yararlanabilmek için herhangi bir prim günü sınırı bulunmamakta olup, iş kazası sigortasından sağlanan haklar şunlardır:
– Geçici İş Göremezlik Ödeneği
– Sürekli İş Göremezlik Geliri
– Ölüm Geliri
– Evlenme Ödeneği
– Cenaze Ödeneği

5. KONUYLA İLGİLİ OLARAK UYGULAMADA YAŞANAN DURAKSAMA VE TEREDDÜTLER
Yukarıda belirtildiği üzere bu tür iş kazaları soncunda çalışanlar işgücü kaybına uğrayabilmekte ve iş göremez hale gelebilmektedir. İş göremez hale gelen işçi hastaneden iş göremezlik raporu almakta, söz konusu rapora istinaden uzun süre çalışamamakta, çalışamadığı süre boyunca yasal olarak iş göremezlik ödeneği almaktadır. Ancak ilgili kurum tarafından ödenen iş göremezlik ödeneğinin işçinin almış olduğu ücretten daha az olması nedeniyle, işveren tarafından da ayrıca para yardımında bulunulabilmektedir. Diğer bir ifade ile işverenler bu tür durumdaki çalışanlarına yukarıda belirtilen hakların dışında parasal yardım da yapabilmektedir.
Ancak uygulamada işveren tarafından bu durumdaki bir çalışanına yapılan parasal yardımların niteliği, vergisel boyutu, gelir vergisine tabi olup olmayacağı, yapılan ödemelerden damga vergisi alınıp alınmayacağı, belge düzeninin nasıl olacağı, buna ilişkin ücret bordrosunun düzenlenip düzenlenmeyeceği, işveren tarafından gider olarak dikkate alınıp alınmayacağı hususlarında duraksama ve tereddütler yaşanmaktadır. İşbu yazımızda bu konuda yaşanan duraksam ve tereddütleri gidermeye yönelik hüküm ve açıklamalara yer verilecektir.

6. GELİR VERGİSİ KANUNU AÇISINDAN DEĞERLENDİRME

Devamı için tıklayın.