Abdurrahman ÇALIK

I. GİRİŞ

Asgari ücret uygulaması daha önceki kanunlarda olduğu gibi 4857 sayılı mevcut İş Kanunumuzda da yer almış olup, iş sözleşmesi ile çalışan ve bu kanun kapsamında olan ve olmayan her türlü işçinin ücretlerinin en alt sınırı Asgari Ücret Tespit Komisyonu tarafından belirlenerek Resmi Gazete yayınlanmaktadır. Ne var ki, asgari ücretin brüt olarak belirlenmesi ve artan oranlı mevcut vergi tarifesi nedeniyle, yılın son aylarında vergi oranının artmasına bağlı olarak asgari ücretlilerin eline geçen net ücret tutarı da, tıpkı diğer brüt ücretliler gibi azalmaktadır.

Bu çalışmamızda, asgari ücretli işçilerin eline geçen net ücretin yılın son aylarında vergi oranı artışı nedeniyle düşmesini kısmen telafi etmek amacıyla getirilen “ilave asgari geçim indirimi” uygulaması açıklanarak, ücretlerin net veya brüt olarak belirlenmesinin ilave A.G.İ. uygulaması bakımından önemi üzerinde durulmaktadır.

II. ÜCRETLERDE ASGARİ GEÇİM İNDİRİMİ UYGULAMASI (AGİ)

193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun değişik 32. maddesinin 1. ve 2. fıkralarında aynen;

“Ücretin gerçek usûlde vergilendirilmesinde asgarî geçim indirimi uygulanır. Asgarî geçim indirimi; ücretin elde edildiği takvim yılı başında geçerli olan ve sanayi kesiminde çalışan 16 yaşından büyük işçiler için uygulanan asgarî ücretin yıllık brüt tutarının; mükellefin kendisi için % 50’si, çalışmayan ve herhangi bir geliri olmayan eşi için % 10’u, çocukların her biri için ayrı ayrı olmak üzere; ilk iki çocuk için % 7,5, üçüncü çocuk için %10, diğer çocuklar için % 5’idir. Gelirin kısmî döneme ait olması halinde, ay kesirleri tam ay sayılmak suretiyle bu süreye isabet eden indirim tutarları esas alınır. Asgarî geçim indirimi, bu fıkraya göre belirlenen tutar ile 103 üncü maddedeki gelir vergisi tarifesinin birinci gelir dilimine uygulanan oranın çarpılmasıyla bulunan tutarın, hesaplanan vergiden mahsup edilmesi suretiyle uygulanır. Mahsup edilecek kısmın fazla olması halinde iade yapılmaz.” hükmü yer almaktadır.

AGİ uygulaması ile ilgili diğer hususlar aynı maddenin devamında ve ayrıca 265 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliğinde açıklanmıştır.(1) Bu konular genel olarak bilindiğinden, AGİ uygulamasının ayrıntılarına bu makalede yer verilmeyecek ve makalemizin ana konusunu oluşturan “İlave AGİ” uygulaması üzerinde durulacaktır.

III. İLAVE AGİ UYGULAMASI

İlave AGİ uygulaması asgari ücret uygulamasının farklı bir boyutu olup, işçilere brüt asgari ücreti garanti etmenin ötesinde, aylık net bir geliri de garanti etmeyi amaçlamaktadır. Bu bağlamda, bekar ve çocuksuz bir işçi için en düşük (%15) gelir vergisi dilimine göre hesaplanan bir aylık (AGİ dahil) net ücret, tüm ücretlilerin güvence altına alınan aylık net asgari ücretini oluşturmaktadır.

A. HUKUKİ DAYANAĞI