Mahmut ÇOLAK

I- Yasal Dayanak

İhbar tazminatı 4857 sayılı İş Kanunu’nun “süreli fesih” başlıklı 17’nci maddesinde düzenlenmiştir. Bu madde ihbar süresi, ihbar tazminatı ve diğer hususlar düzenlenmiştir.

“Belirsiz süreli iş sözleşmelerinin feshinden önce durumun diğer tarafa bildirilmesi gerekir.

İş sözleşmeleri;

a) İşi altı aydan az sürmüş olan işçi için, bildirimin diğer tarafa yapılmasından başlayarak iki hafta sonra,

b) İşi altı aydan birbuçuk yıla kadar sürmüş olan işçi için, bildirimin diğer tarafa yapılmasından başlayarak dört hafta sonra,

c) İşi birbuçuk yıldan üç yıla kadar sürmüş olan işçi için, bildirimin diğer tarafa yapılmasından başlayarak altı hafta sonra,

d) İşi üç yıldan fazla sürmüş işçi için, bildirim yapılmasından başlayarak sekiz hafta sonra,

Feshedilmiş sayılır.

Bu süreler asgari olup sözleşmeler ile artırılabilir.

Bildirim şartına uymayan taraf, bildirim süresine ilişkin ücret tutarında tazminat ödemek zorundadır.

İşveren bildirim süresine ait ücreti peşin vermek suretiyle iş sözleşmesini feshedebilir.

İşverenin bildirim şartına uymaması veya bildirim süresine ait ücreti peşin ödeyerek sözleşmeyi feshetmesi, bu Kanunun 18, 19, 20 ve 21 inci maddesi hükümlerinin uygulanmasına engel olmaz. 18 inci maddenin birinci fıkrası uyarınca bu Kanunun 18, 19, 20 ve 21 inci maddelerinin uygulanma alanı dışında kalan işçilerin iş sözleşmesinin, fesih hakkının kötüye kullanılarak sona erdirildiği durumlarda işçiye bildirim süresinin üç katı tutarında tazminat ödenir. Fesih için bildirim şartına da uyulmaması ayrıca dördüncü fıkra uyarınca tazminat ödenmesini gerektirir.

Bu maddeye göre ödenecek tazminatlar ile bildirim sürelerine ait peşin ödenecek ücretin hesabında 32 nci maddenin birinci fıkrasında yazılan ücrete ek olarak işçiye sağlanmış para veya para ile ölçülmesi mümkün sözleşme ve Kanundan doğan menfaatler de göz önünde tutulur. “

II- İhbar Süresi Hangi Sözleşmelerde Bulunur?

İhbar süresi, belirsiz süreli iş sözleşmelerinde geçerli olup, bunun dışındaki sözleşmelerde geçerliliği yoktur.

III- İhbar Süresi Aranmayan Haller Nelerdir?

Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 02.12.1997 tarihli E. No: 1997/16463 K. No: 1997/20047 sayılı kararında; işçinin, emeklilik, askerlik ya da evlenme sonucu işten ayrılma hallerinde, kendisine Kanunun tanıdığı fesih hakkını kullandığı için karşı tarafa önel verme zorunluluğunun söz konusu olmadığı, Dairenin kararlılık kazanmış uygulamasının da bu doğrultuda olduğu belirtilmiştir.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 11.05.2004 tarihli E. No: 2004/678, K. No: 2004/11556 sayılı kararında; hizmet akdi emeklilik nedeniyle son bulduğundan ihbar tazminatı isteğinin kabulüne karar verilmesi olanağı yoktur.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin E. No: 2007/41150, K. No: 2009/6061 sayılı kararında; emeklilik, muvazzaf askerlik, evlilik gibi nedenlerle işçinin iş sözleşmesini feshetmesi durumunda ihbar tazminatı hakkı bulunmamaktadır.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 27.03.2019 tarihli E. No: 2016/2538, K. No: 2019/7021 sayılı kararında; davacının iş akdinin yaşlılık aylığı bağlanması amacıyla yaptığı emeklilik talebi nedeniyle sona erdirilmiş olup, iş akdinin feshi şekline göre ihbar tazminatına hak kazanamayacağı gözetilerek talebin reddi yerine kabulü hatalıdır.

Emeklilik, askerlik ve evlenme halleri dışında ihbar öneli aranmayan durumlar; işçinin ölümü hali, işçinin iş sözleşmesini 4857 sayılı Kanunun 24’üncü maddesi gereğince haklı nedenle fesh etmesi hali, işverenin iş sözleşmesini 4857 sayılı Kanunun 25’inci maddesi gereğince haklı nedenle fesh etmesi halidir.

IV- İhbar Tazminatı İle İlgili Spesifik Durumlar Nelerdir?

a) İhbar Tazminatından Gelir Vergisi Kesilir mi?

İşten ayrılan personele ödenecek ihbar tazminatının, tamamının ücret olarak değerlendirilerek Gelir Vergisi Kanunu’nun 61, 63, 94, 103 ve 104. maddeleri uyarınca vergilendirilir. Başka bir deyişle; Gelir Vergisi Kanunu’nda, 4857 sayılı Kanun’un 17. maddesi kapsamında ödenen ihbar tazminatlarının istisna edileceğine dair bir hüküm yer almamaktadır (İzmir Vergi Dairesi Başkanlığı’nın 03.04.2019 tarihli E.113444 sayılı Özelgesi).