Yasin ÖNCÜ

Kamu kurum ve kuruluşlarının yapacağı ihale ve sözleşmelerde teminat olarak kabul edilecek değerler ihale mevzuatı, gümrük ve diğer mevzuat kapsamına giren teminatlar ise 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunu göre belirlenmektedir.

Ayrıca, özel kanunlarındaki hükümler gereğince çıkarılan ana para iadeli gelir ortaklığı senetleri ve diğer menkul kıymetler, Devlet iç borçlanma tahvilleri ve hazine bonoları ile özel finans kurumları tarafından verilen süresiz teminat mektuplarının kamu kurumlarının yapacakları ihaleler, sözleşmeler ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun uygulanmasında teminat olarak kabul edileceğine dair hükümlere ilgili kanunlarında yer verilmektedir.

Teminat olarak kabul edilen değerler ilgili saymanlıklara (muhasebe müdürlüklerine) teslim edilmektedir. Teminat olarak teslim edilen nakit dışındaki değerlerle ilgili olarak; alınacak teminat mektuplarının, ihale mevzuatındaki esaslara uygun olarak düzenlenip düzenlenmediğinin ilgili idarece kontrolü gerekmekte olup, konu ile ilgili olarak Muhasebat Genel Müdürlüğü’nün Teminat Mektuplarına ait 15 Sıra No’lu Genel Tebliği'nin 20.02.2004 tarihli, 25379 sayılı (1. mükerrer sayılı) Resmi Gazete’de yayımlandığını belirtebiliriz.

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nda iki tür teminat öngörülmektedir. Bunlardan birincisi ihaleye teklif veren gerçek ve tüzel kişiler ile ortak girişimlerin, teklif ettikleri tutarın %3’ünden az olmamak üzere kendi belirleyecekleri tutarda vermek zorunda oldukları geçici teminat, diğeri ise kesinleşen ihale kararı ile ihale üzerinde bırakılan isteklinin sözleşme imzalamadan önce ihale bedelinin %6’sı oranında vermek zorunda olduğu kesin teminattır.

Nitekim 4734 sayılı Kanunun "Kesin teminat" başlıklı 43'üncü maddesinde, ihale üzerinde kalan istekliden ihale bedeli üzerinden hesaplanmak suretiyle %6 oranında kesin teminat alınacağı hükme bağlamış olup, madde gerekçesinde de aynı ifadelerin vurgulandığı görülmektedir.

Yukarıda belirttiğimiz üzere, ihale sürecinin sağlıklı bir şekilde sonuçlandırılması anlamında teminat alınması gerekmektedir. Geçici ve kesin teminat olarak farklı aşamada ve miktarlarda bu teminat alınmakta olup, kesin teminat bağlamında, yükleniciler tarafından idarelere verilen ve ihale bedeli üzerinden hesaplanan kesin teminat tutarının %6 oranından fazla olması ve iş artışı veya fiyat farkından kaynaklanan ek kesin teminat tutarlarını da karşılaması halinde, yüklenicilerden yeniden ek kesin teminat istenip istenmeyeceği hususu bu çalışmada açıklığa kavuşturulacaktır.

Diğer taraftan, taahhüdün şartname ve sözleşme hükümlerine uygun olarak yerine getirilip getirilmediğini takip ve tespit etmek ve bu konudaki belgeleri düzenleme görev ve sorumluluğunun taahhüde girişen idarelere ait olduğunu, bu nedenle idarelerin yöneticileri ve ilgili memurlarının bu durumu titizlikle izlemesi gerektiğini belirtebiliriz.

 İhale mevzuatına göre iş artışı

Öncelikli olarak 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun amacının Yasanın 1'inci maddesinde yer aldığı üzere, Kamu İhale Kanununa göre yapılan ihalelere ilişkin sözleşmelerin düzenlenmesi ve uygulanması ile ilgili esas ve usulleri belirlemek olarak açıklandığını ve anılan Kanunda ayrıca, belirtilen haller dışında sözleşme hükümlerinde değişiklik yapılamayacağı ve ek sözleşme düzenlenemeyeceğinin hükme bağlandığını ifade edebiliriz.

Söz konusu Kanun kapsamında yapılan kamu sözleşmelerinin tarafları, sözleşme hükümlerinin uygulanmasında eşit hak ve yükümlülüklere sahip olup, ihale dokümanı ve sözleşme hükümlerinde bu prensibe aykırı maddelere yer verilemeyeceği gibi Kanunun yorum ve uygulanmasında bu prensibin göz önünde bulundurulması gerekmektedir.