Levent BAŞAK

1. GİRİŞ

Türkiye’de ihracat dayalı bir büyüme modeli uygulamaktadır. Bu modelde hem ihracatın miktar olarak hem de kalite olarak artırılması amaçlamaktadır. İhracatın kalite olarak artırılması hem katma değeri yüksek ürünlerin üretimini hem de teknoloji odaklı bir üretim modeline sahip olunmasını gerekli kılmaktadır.

İhracatın artırılmasında ihracatçıların karşılaştıkları önemli konulardan bir tanesi yurt dışına ihraç edilecek ürünlerin belirli bir kaliteye uygun olması ve bunu tescil üzere standart belirleyici yerli veya yabancı firmalardan “tescil belgesi” alınması zorunludur. Bu zorunluluk AB mevzuatının bir gereğidir. Bu belge alınmadan yurt dışına mal ihraç edilmesi mümkün değildir. Herhangi bir şekilde ihracat yapılması durumunda ise ihraç edilen mallar tekrar iade edilmektedir.

İhracatçı firmalar yurt dışına satacakları mallara ilişkin olarak ihraç koşulu olarak getirilen tescil belgesi almak için zaman zaman yurt dışında mukim firmalardan bu belgenin alınması amacıyla çeşitli hizmetler satın almaktadır. Bu hizmetler kapsamında tescil belgesi, Türkiye’ye yabancı firmaların gönderdikleri teknik personelin üretim süreçleri ile ilgili olarak yaptıkları araştırma ve incelemeler sonucunda düzenleyecekleri “olumlu raporu”na istinaden verilmektedir.

İhracatçı firmalar yurt dışında yerleşik firmalardan satın aldıkları hizmetler karşılığında yaptıkları ödemeler üzerinden 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu’nun (KVK’nın)(1) 30’uncu maddesi bağlamında tevkifat yapılıp yapılmayacağı hususunda tereddütler yaşamaktadır. Bu nedenle, tarafımıza bu konuda yöneltilen sorulara cevap vermek adına bu makalemizde öncelikle, bir örnek olay hazırlanacak ve bu olaya istinaden yapılan ödemelerin vergi anlaşması ve KVK’nın 30’uncu maddesi karşısındaki durumu analiz edilecektir.

2. ÖRNEK OLAY ANALİZİ

Türkiye’de mukim olan ve tekstil sektöründe faaliyet gösteren bir firmanın Hollanda’ya ihraç edeceği tekstil ürünlerinin ihraç koşullarını sağlayıp sağlamadığına ilişkin olarak Avrupa Birliği (AB) mevzuatı uyarınca alınması gereken “tescil belgesi”nin alımı amacıyla Hollanda’da mukim yabancı bir şirketten teknik hizmet satın alınmıştır.

Bu amaçla Hollanda’da mukim yabancı şirkette çalışan 3 adet tekstil mühendisi Türkiye’ye gelmiş ve tekstil fabrikasında incelemelerde bulunmuştur. Yabancı mühendisler tarafından fabrikanın bütün üretim süreçleri ve üretimde kullanılan bütün kimyasal ve diğer üretim yapılmasını sağlayan yardımcı malzemeler üzerinde teknik incelemeler yapılmıştır.

Hollanda’da mukim şirketin personeli vasıtası ile Türkiye’de hizmet talep eden firmanın fabrikasında icra edilen faaliyet 01.01.2022 – 01.02.2022 tarihleri arasında gerçekleşmiştir. Yâni hizmet faaliyeti Türkiye’de 32 gün sürmüştür. Hollanda’da mukim firmada çalışan mühendislerin yaptığı teknik incelemeler sonucunda fabrikada üretilen tekstil ürünlerinin AB standartlarına uygun olduğu ve söz konusu ihracatçı firmaya “tescil belgesi”nin verilmesinin uygun olduğuna dair “fizibilite raporu” hazırlanmıştır.

Hollanda’da mukim firmanın Türkiye’ye göndermiş olduğu personeli vasıtası ile yapılan bu hizmet faaliyeti nedeniyle yabancı firmaya 12.02.2022 tarihinde 100.000 TL ödeme yapılmıştır. Ödeme döviz cinsinden yapılmıştır. 100.000 TL’lik ödeme dövizin TL karşılığını teşkil etmektedir.

Yukarıda yer alan bilgiler dâhilinde, vergilendirme esasları öncelikle Türkiye’nin Hollanda ile imzaladığı vergi anlaşması bağlamında ele alınacak ve Anlaşmaya göre Türkiye’nin vergilendirme yetkisinin olup olmadığı tespit edilecektir. Daha sonra ise KVK’nın 30’uncu maddesine göre vergilendirme esasları üzerinde durulacaktır.

2.1. Hollanda Anlaşmasına Göre Vergilendirme Esasları

Vergi anlaşmalarına göre yurt dışında yerleşik gerçek ve tüzel kişilere yapılacak ödemeler üzerinden Türkiye’nin kaynak ülke olarak vergi alma yetkisine sahip olup olmadığının tespitinde öncelikle yapılan ödemelerin niteliğinin ve bu kapsamda elde edilen gelirin mahiyetinin tespit edilmesi gerekmektedir.

Yukarıdaki örnek olayımızda, Hollanda’da mukim şirketten satın alınan hizmet, bu firmada çalışan tekstil mühendislerinin Türkiye’ye gelerek verdikleri hizmetten oluşmaktadır. Hizmeti veren kişiler tekstil mühendisi olduğu için bu hizmet serbest meslek hizmetidir. Çünkü, Hollanda Anlaşmasının 14’üncü maddesinin (3) numaralı fıkrasında serbest meslek faaliyeti terimi aşağıdaki şekilde tarif edilmiştir: