Mehmet BALCIOĞLU

Son yıllarda yaşanan ekonomik dalgalanmalarla birlikte dünyanın birçok ülkesi olumsuz etkilendi. Bu olumsuz etkinin bir şekilde devam ettiğini söylemek çokyanlış olmaz. Ülkemizin yaşadığı jeopolitik sorunlar, vb. birçok olayı bir araya getirdiğimizde de geçtiğimiz yıl sonlarındayaşanan kur baskılarıhaliyle yabancı para borcu olan şirketler başta olmak üzere ekonomimizi olumsuz etkiledi. Dolayısıyla, şirket sahipleri de bu dönemlerde hisselerinin aşırı değer kaybını önlemek amacıyla veya başka nedenlerle zaman zaman piyasadan kendi hisselerini geri satın almaktalar. Şirket yönetimlerinin şirketin yatırım imkanlarının tükenmiş olması nedeniyle veya öz sermayenin getiri oranını yükseltmek amacıyla bu yola başvurduğuna ilişkin sebeplerinde göz önünde bulundurulması gerekir.

1. GİRİŞ:

Anonim Şirketlerin kendi hisselerini geri almaları aslında rutin veya sık yapılan bir işlem olmamakla birlikte hem dünyada hem de6102 sayılı yeni Türk Ticaret Kanunu’nun eskisine nazaran daha fazla imkan vermesiyle özellikle ekonomik dalgalanmaların olduğu dönemlerde ülkemizde şirketlerin bazı dönemlerde borsada kendi hisse senetlerini geri satın aldıkları (share buybacks) ve bunu önceden hissedarlar (KAP yoluyla) ile diğer ilgili kişilere ilan ettikleri görülmektedir. Bu sebeple şirket sahipleri de bu dönemlerde hisselerinin aşırı değer kaybını önlemek amacıyla veya başka nedenlerle zaman zaman piyasadan kendi hisselerini geri satın alabilmektedir.

Son yıllarda şirketler, SPK ve TTK’ nın izin verdiği sınırlar içinde, kendi hisse değerlerini korumaya ve “hisse geri alımını” kendiiçinde bir oto finansman yöntemiolarak kullanmaktadır. Ancak bu uygulamada vergileme konusunda bazı soru işaretleri bulunmaktadır.

Makalemizin konusunu oluşturan hisse geri alım işlemleri, nedenleri, Türk Vergi Kanunları, Sermaye Piyasası Kanunu ve Türk Ticaret Kanunu açısından değerlendirmelere yer vereceğiz.

2. HİSSE GERİ ALIM İŞLEMLERİNİN NEDENLERİ

Şirketlerde hisse geri alma sebebi; tüzel kişiliği, ortakları, çalışanları ve diğer paydaşları korumadır. Hisse geri alım serbestisinin amacı ortaklığa kazanç sağlamak değildir. Düzenlemeyle ortaklıkların, sermayelerinin yüzde 10’unu temsil eden hisseleri “geri alma hakkı” var. Geri alımdaki % 10 sınırı tüzel kişiliğin esası olan sermayenin bütünlüğünü korumaktır. Buna “serbest yüzde oranında edinim” deniyor ve bir şirketin % 10’un üzerinde geri alım yapmasına izin verilmiyor.

Bilinçli olarak yapılan söz konusu hisse geri alım politikasının sermayenin bütünlüğünü korumak yanındateorik temellere dayanan birkaç nedeni bulunmaktadır. Bu nedenleri aşağıdaki başlıklar halinde sıralayabiliriz.

* Hisse senetlerinin piyasada düşük bir bedelle değerlendiğinin düşünülmesi nedeni ile hisselerin bir kısmının toplanarak hisse senedinin fiyatını arttırmak,

*Hisse senedi fiyatında oluşan aşırı dalgalanmaları önlemek,

* Hisse başı kazanç ve öz sermaye kârlılığı (ROE) gibi oranları yükseltmek(hisse geri alımı nedeni ile öz kaynaklar azalmakta ancak kâr değişmediğinden daha az sermaye ile eldeedilmiş görünen hisse başına kâr ve öz sermaye karlılığı yükselmekte)

* Finansman politikası aracı olarak kullanmak,

* Hissedarlara nakit kaynak temin etmek,

* Hissedarlara ve piyasaya şirketin geleceği ile ilgili olumlu mesaj ve güven vermek,

* Şirketin kontrolünü istenmeyen rakiplere vermemek,

* Vergi planlama aracı olarak kullanmaktır.

3.TÜRK TİCARET KANUNU AÇISINDAN

Türk Ticaret Kanunu, anonim şirketin kendi paylarını iktisap etmesi konusunda Avrupa Birliği’nin şirketlere ilişkin 77/91 sayılı ikinci önergesine uygun olacak şekilde önemli bir yenilik getirmiştir