Dr. Süleyman Ruhi AYDEMİR

Harcırah Ödenmesinin Yasal Dayanağı Sorunu

Gerek 5362 sayılı Esnaf ve Sanatkarlar Meslek Kuruluşları Kanununda (Kanun) gerekse bu Kanuna bağlı olarak çıkarılan ilgili yönetmeliklerde “harcırah” kavramı açıkça tanımlanmamıştır. Bununla birlikte, Kanunun 56’ncı maddesinin birinci fıkrasında “Esnaf ve sanatkârlar meslek kuruluşlarının… merkez dışından genel kurul, başkanlar kurulu, yönetim kurulu, denetim kurulu ve disiplin kurulu toplantılarına katılacak üyelere ve bunların görevlendirilmelerinde ödenecek yolluk ve konaklama ücretleri… aşağıda belirtilen hadleri aşmamak kaydıyla ilgili esnaf ve sanatkârlar meslek kuruluşlarının genel kurullarınca belirlenir.”, ikinci fıkrasında ise “Esnaf ve sanatkârlar meslek kuruluşlarının yetkili organ üyelerinin yurt içi harcırahları, asgari ücretin 1/5’inden, yurt dışı harcırahları ise en yüksek Devlet memuruna ödenen günlük harcırahtan fazla olamaz.” şeklinde hükümlere yer verilmiştir.

“Yolluk” kelimesi ise Türk Dil Kurumunun Güncel Türkçe Sözlüğünde “Yol masrafı olarak ödenen para” şeklinde tanımlanmıştır. “Harcırah” ise esasen 6245 sayılı Harcırah Kanununda düzenlenmiş olup, Kanunun 3’üncü maddesinde “bu Kanuna göre ödenmesi gereken yol masrafı, gündelik, aile masrafı ve yer değiştirme masrafından birini, birkaçını veya tamamını ifade eder. ” şeklinde tarif edilmiştir.

Bu iki fıkra hükmü birlikte, lafzi ve dar bir biçimde değerlendirildiğinde; Kanun Koyucunun iradesinin harcırah kelimesiyle sadece yolluk ve konaklama harcamalarını kapsadığı gibi bir anlam ortaya çıkmaktadır. Ayrıca bu maddede harcırah alabilecek kişiler sadece merkez dışından toplantılara katılacak organ üyeleri olarak belirlenmiş kuruluşların personelinin görevleri kapsamında harcırah alıp alamayacağı konusu muğlak bırakılmıştır.

Ancak, aynı maddede günlük harcırahın üst sınırı “en yüksek Devlet Memuruna” endekslenmiş, Esnaf Ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Muhasebe Yönetmeliğinin “Bütçenin gider kısmı” başlıklı 92’nci maddesinde meslek kuruluşlarının “Eğitim Bütçesi” fasılları altında personel için “Yurtiçi ve yurtdışı seyahatlerine ilişkin gündelikler, yol ücretleri ve konaklama giderleri” ödeneği düzenlenmiştir.

Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları, 6245 sayılı Kanun kapsamına girmemekle birlikte, bu Kanunda “harcırah” kavramının en geniş tanımı yapılmıştır.

Ödenilecek Harcırahın Miktarının Tespit Edilmesi Sorunu

Esnaf ve sanatkârlar meslek kuruluşlarının merkez dışından genel kurul, başkanlar kurulu, yönetim kurulu, denetim kurulu ve disiplin kurulu toplantılarına katılacak üyelere ve bunların görevlendirilmelerinde yurt içi harcırahları, asgari ücretin 1/5’inden, yurt dışı harcırahları ise en yüksek Devlet memuruna ödenen günlük harcırahtan fazla olamaz. Bu miktar ilgili esnaf ve sanatkârlar meslek kuruluşlarının genel kurullarınca belirlenir. Ancak, ödemelerin hesaplanmasında esas alınan asgari ücretin brüt miktarı mı net miktarı mı olacağı hususu belirlenmemiştir.

Kanunun 56’ ncı maddesinin birinci fıkrasında sadece yolluk ve konaklama kavramlarına yer verilmesi, ikinci fıkrasında ise harcırah kavramından bahsedilmesi ve harcırah kavramının gündelik+yolluk ve konaklamayı içeren bir kavram olması nedeniyle ve belirlenecek harcırah miktarının üst sınırının asgari ücretin 1/5’inden fazla olamayacağı hüküm altına alınması nedeniyle karşımıza iki adet belirsizlik ortaya çıkarmaktadır.