Mustafa GÜNŞEN

5510 Sayılı Yasa’nın Yaşlılık Sigortasından sağlanan haklar ile ilgili 28. Maddesi,
1- Yaşlılık aylığı bağlanma şartlarını,
2- Toptan ödeme yapılması şartlarını açıklamıştır.
(a) Maddesinde Yaşlılık aylığı bağlanmasında ilk defa sigortalı sayılar kadın ise 58, Erkek ise 60 yaşını doldurmuş olmaları ve enaz 9000 gün Malullük, Yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirmiş şartıyla yaşlılık aylığı bağlanacağını, Ancak aynı yasanın 4. Maddesinin (a) bendi kapsamındaki sigortalı sayılanlar için prim gün sayısı şartının 7200 gün olarak uygulanacağını belirtmiştir. 5510 Sayılı Kanunun yürürlüğe girmesinden önce Sigortalı olarak işe başlayanların ise yaşlılık aylıkları prim ödeme gün sayısına ve yaş şartına göre değişiklik göstermektedir.Bazı Sigortalılar ise bazen ilk defa sigortalı oldukları tarihin çok geç olması veya sigortalı başlangıç tarihi erken bile olsa yasa da belirtilen prim gün sayısını tamamlayamadıkları için hayal ettikleri emekliliğe kavuşamamaktadırlar.

Örneğin 01.05.1957 doğumlu 4/a sigortalı bir kadının ilk defa sigortalı işe giriş tarihinin 20.05.1993 olduğunu ve bugüne kadar toplamda 880 gün hizmet günü olduğunu düşünürsek bu kadın sigortalının 49 yaşında ve 5600 prim günü ile normal emekliliğine kavuşması gerekirdi.Ancak 61 yaşına gelmiş bu kadın sigortalının geri kalan eksik günlerini varsa doğum borçlanması yaparak 5600 güne veya 3600 gün üzerinden kısmi emeklilikten yararlanması mümkün görülmemektedir Bu ve bunun gibi sigortalılara tanınan bir hak’ta aynı Yasanın 31. Maddesinde Yaşlılık Toptan Ödemesi ve İhya’sı olarak belirtilmiştir.

Peki yaşlılık toptan ödemesi ve ihyası nedir?
5510 Sayılı Genel Sağlık Sigortası Kanunun 4. Maddesinin (a) bendinde sayılan hizmet akdi ile bir veya birden fazla işverenler tarafından çalıştırılanlar ile (b) bendinde Köy ve Mahalle Muhtarları ile hizmet akdine bağlı olmaksızın kendi adına bağımsız çalışanlardan ise;
- Ticari kazanç veya Serbest Meslek kazancı nedeniyle gerçek veya basit usülde vergi mükellefi olanları,
- Gelir vergisinden muaf olup, esnaf ve Sanatkarlar siciline kayıt olanları,
- Anonim Şirketlerin Yönetim Kurulu üyesi olan ortaklarını, Sermayesi paylara bölünmüş Komandit Şirketlerin Komandite ortaklarını, diğer Şirket ve donatma iştiraklerinin ise tüm ortaklarını,
- Tarımsal faaliyette bulunanları, Kanun 4/b kapsamında saymış,
C fıkrasında ise Kamu İdarelerinde çalışanları saymıştır.

Bu çalışanlardan herhangi bir nedenle çalıştığı işten ayrılan veya işyerlerini kapatan ve yaşlılık aylığı bağlanması için gerekli yaş şartını doldurduğu halde malüllük ve yaşlılık aylığı bağlanmasına hak kazanamayan sigortalıya 4. Maddenin (a) ve (c) bentleri kapsamında ise kendi adına bildirilen (İşverenin ödediği primler hariç) , (b) bendi kapsamında ise ödediği malüllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primlerinin (Bu oran %20) her yıla ait tutarları primin ait olduğu yıldan itibaren yazılı talepte bulunulma tarihine kadar geçen yıllar için her yılın gerçekleşen güncelleme kat sayısı ile güncellenerek toptan ödeme şeklinde verilir denilmektedir.

Ancak, Toptan ödemeye esas hizmet sürelerinin Kanunun yürürlük tarihi olan (2008/Ekim) hariç olması halinde ise bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarih ile toptan ödemenin yapılmasına ilişkin yazılı talep tarihine kadar geçen yıllar için güncelleme katsayısı çarpılarak bulunan tutarı toptan ödeme şeklinde verilir.