Ahmet ARSLAN

Giriş

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22’nci maddesinde belirtilen hallerde mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinin; Kanunun 18’inci maddesinde sayılan ihale usulleri için tespit edilen kurallara uyulmaksızın; ilan yapılmadan, teminat alınmadan, ihale komisyonu kurma ve anılan Kanunun 10’uncu maddesinde sayılan yeterlik kriterlerini arama zorunluluğu bulunmaksızın, ihale yetkilisince görevlendirilecek kişi veya kişiler tarafından piyasada fiyat araştırması yapılarak temin edilmesi mümkündür.

Söz konusu hükümler uyarınca anılan maddede belirtilen nitelikteki ihtiyaçların karşılanmasında kolaylık sağlanması amaçlanmış olmakla birlikte, ihtiyacın niteliğine göre, ilan yapılması, teminat alınması, ihale komisyonu kurulması, isteklilerde belirli yeterlilik kriterlerinin aranması ile şartname ve sözleşme düzenlenmesi gibi hususlar idarenin takdirindedir.

Bu madde kapsamında alımı yapılacak malın teslimi veya hizmetin ya da yapım işinin belli bir süreyi gerektirmesi durumunda alımın bir sözleşmeye bağlanması zorunlu olup bir defada yapılacak alımlarda sözleşme yapılması idarenin takdirindedir.

Doğrudan temin yoluyla yapılan alımlarda damga vergisi mükellefiyeti 3 aşamada irdelenmelidir:

1- Satın alma kararının verilmesi aşamasında

2- Sözleşmenin yapılması aşamasında

3- Hakediş ödemenin yapılması aşamasında.

1. Doğrudan Temin Yöntemiyle Yapılan Satın Alma Kararlarında Damga Vergisi

488 sayılı Damga Vergisi Kanununun (1) sayılı tablonun “II. Kararlar ve Mazbatalar” başlıklı bölümünde “İhale kanunlarına tabi olan veya olmayan daire ve kurumların yetkili organlarında verilen her türlü ihale kararları” cümlesi bulunmaktadır.

Kanunda “ihale” kavramı kullanıldığından damga vergisinin mükellefiyetinin doğması için ihale kararına ilişkin bir kağıdın düzenlenmesi gerekmektedir.

Öte yandan, sadece 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamında yapılan ihaleler değil, kamu idarelerince yapılan her türlü ihalelerde alınan kararlar damga vergisine tabidir.

Doğrudan temin yöntemiyle alımlar, bir veya birden fazla kişi tarafından yapılan piyasa fiyat araştırması sonucunda düzenlenen piyasa fiyat araştırması tutanağına işlenen karara istinaden yapılmaktadır. Söz konusu tutanakta hem piyasadaki kişilerden alınan fiyatlar hem de en uygun fiyat veren kişi belirtilmektedir. Diğer bir deyişle, piyasa fiyat araştırması komisyonu sadece piyasa fiyat araştırması yapmamakta aynı zamanda birden çok satıcı arasından birisinden alım yapılmasını da uygun görmektedir. Zira, piyasa fiyat araştırması görevlileri Piyasa Fiyat Araştırması Tutanağındaki “4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 22’nci Maddesi uyarınca doğrudan temin usulüyle yapılacak alımlara ilişkin yapılan piyasa araştırmasında firmalarca/kişilerce teklif edilen fiyatlar tarafımca/ tarafımızca değerlendirilerek yukarıda adı ve adresleri belirtilen kişi / firma / firmalardan alım yapılması uygun görülmüştür.” ibaresinin altını imzalamaktadır. Bu nedenle, söz konusu görevliler aslında bir nevi ihale (satın alım) kararı da vermektedir.

Damga Vergisi Kanununa göre ihale kararları damga vergisine tabidir. Türk Dil Kurumu (TDK) sözlüğüne göre “ihale”; “İş, mal vb.ni birçok istekli arasından en uygun şartlarla kabul edene verme, eksiltme veya artırma” olarak,“Karar” ise “Herhangi bir durum için tartışılarak verilen kesin yargı” olarak tanımlanmıştır.

Doğrudan temin yöntemiyle yapılan alımlarda piyasa fiyat araştırması tutanağı birden fazla sayıdaki (genellikle 3 kişi) piyasa fiyat araştırması görevlisi tarafından imzalanmaktadır. Dolayısıyla, hangi sıfatla olursa olsun birden çok istekli arasından en uygun şartlarla birisinin seçilmesi konusunda birden fazla görevlinin ortaklaşa olarak kesin yargıya varmasının TDK sözlüğündeki “İş, mal vb.ni birçok istekli arasından en uygun şartlarla kabul edene vermek için tartışılarak verilen kesin yargı”yı yani 488 sayılı Damga Vergisi Kanununda ifade edilen “ihale kararı” kavramını yeterince karşıladığı düşünülmektedir. Bu bağlamda, Damga Vergisi Kanunu’ndaki “İhale kararı” kavramı 4734 sayılı kanundaki “ihale komisyonu kararı”nı değil, müştereken birden fazla görevli tarafından heyet, komisyon veya kurul halinde belli bir istekliden satın alıma yönelik olarak varılan sonucu (kesin yargıyı) ifade etmektedir.