Yılmaz TÜRKOĞLU

Demuraj masrafları konteyner büyüklüğü, konteyner çeşitliği, liman ve taşıyıcıya bağlı olarak değişebilmektedir. Demuraj masrafları çeşitli nedenlere bağlı olarak eşyanın boşaltılmasının gecikmesi, gümrük işlemlerinin uzaması, evraklara bağlı sebeplerden kaynaklı olarak gecikme olması, evrakların mücbir sebebi ile temin edilememesi vb. nedenler ile demuraj masrafları oluşmaktadır.

Bu çalışmamızda, demuraj hizmetinin yanlış yorumlanması ve demuraj masrafına ilişkin düzenlenen faturaların yanlış okunması yada yorumlanması ile karşı karşıya kalınacak cezai müeyyidelerin önüne geçmek için demuraja ilişkin hususlar anlaşılır hale getirilerek açıklanmaya çalışılmıştır.

1. Demuraj Masraflarına İlişkin Genel Hükümler

6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK)’nun 1154. maddesinde; Sözleşmede kararlaştırılmışsa taşıyan, eşyanın yükletilmesi için yükleme süresinden fazla beklemek zorunda olduğu, fazladan beklenilen bu süreye “sürastarya süresi” dendiği, sözleşmede sürastaryadan veya sadece sürastarya parasından söz edilmiş olup da sürastarya süresi belirtilmemişse, bu sürenin on gün olduğu, sürastarya süresi, yükleme süresi bitince, herhangi bir bildirime gerek kalmaksızın başlayacağı belirtilmiştir.

Aynı Kanunun 1155. maddesinde; Sürastarya süresi için taşıyana “sürastarya parası” ödendiği, sürastarya parasının miktarı sözleşme ile kararlaştırılmışsa, taşıyan, sözleşmede belirlenen miktarı aşan bir istemde bulunamayacağı, Sözleşmede miktarı kararlaştırılmamışsa, sürastarya parası olarak yükleme süresini aşan bekleme nedeniyle, taşıyanın yaptığı zorunlu ve yararlı giderler isteyebileceği, Yükleme limanında doğan sürastarya parasının borçlusu taşıtan olup, sürastarya parası ödenmeden veya yeterli teminat verilmeden, taşıyan, gemiyi yola çıkarmak zorunda olmadığını fazladan beklediği süre için taşıyan, uğradığı zararın tamamını taşıtandan isteyebileceği belirtilmektedir.

4458 sayılı Gümrük Kanununun 24’üncü maddesinin 1’inci fıkrasında, İthal eşyasının gümrük kıymeti, eşyanın satış bedeli olduğu, Satış bedeli ise Türkiye’ye ihraç amacıyla yapılan satışta 27 ve 28 inci maddelere göre gerekli düzeltmelerin de yapıldığı, fiilen ödenen veya ödenecek fiyat olduğu belirtilmiştir.

Aynı Kanunun 27’nci maddesinin 1/ (e) bendinde ise, 28 inci maddenin (a) bendi hükmü saklı kalmak üzere, ithal eşyası için Türkiye’deki giriş liman veya yerine kadar yapılan nakliye ve sigorta giderleri ile eşyanın giriş liman veya yerine kadar nakliyesi ile ilgili olarak yapılan yükleme ve elleçleme giderlerinin ilave edileceği belirtilmiştir.

Öte yandan mezkur Kanunun 28’inci maddesinin (a) bendinde, ithal eşyasının fiilen ödenen veya ödenecek fiyatından ayırt edilebilmeleri koşuluyla, eşyanın, Türkiye Cumhuriyeti Gümrük Bölgesi ile Türkiye’nin anlaşmalarla dahil olduğu gümrük birliği gümrük bölgelerine giriş yerine varışından sonra yapılan nakliye ve sigorta giderlerinin gümrük kıymetine dahil edilmeyeceğinin belirtildiği görülmüştür.

3065 sayılı Katma Değer Vergisi (KDV) Kanununun; 1. Maddesinin 2’nci fıkrasında; her türlü mal ve hizmet ithalatının KDV’ye tabi olduğunu,

Aynı Kanunun 21. Maddesinde; İthalatta verginin matrahının; İthal edilen malın gümrük vergisi tarhına esas olan kıymeti, gümrük vergisinin kıymet esasına göre alınmaması veya malın gümrük vergisinden muaf olması halinde sigorta ve navlun bedelleri dahil (CIF) değeri, bunun belli olmadığı hallerde malın gümrükçe tespit edilecek değeri ile İthalat sırasında ödenen her türlü vergi, resim, harç ve paylar ve Gümrük beyannamesinin tescil tarihine kadar yapılan diğer giderler ve ödemelerden vergilendirilmeyenler ile mal bedeli üzerinden hesaplanan fiyat farkı, kur farkı gibi ödemelerin toplamından oluştuğu belirtilmiştir.

Demuraj bedelleri ile ilgili Maliye Bakanlığı’nın 06.12.1996 tarihli 76746 sayılı, 15.04. 2004 tarihli 16539 sayılı özelgeleri ile demuraj bedellerinin navlun maliyeti içerisinde düşünülmesi gerektiği, bunların bir navlun hasılatı kapsamında ve taşımacılık işleminin içerisinde değerlendirilmesi ile,

Mülga Denizcilik Müsteşarlığı’nın 10.10.1995 tarih ve 2691 sayılı yazısında da demuraj bedelinin navlun hasılatı kapsamında değerlendirilmesi gerektiğinin belirtildiği görülmektedir.