Vakkas DEMİR

I- GİRİŞ

Yaz sezonu ülkemizde genel olarak mahsullerin hasılat mevsimi olarak kabul edilmektedir. Çiftçiler, yıl boyunca yetiştirdiği ürünleri çeşitli şirket, kurum ve kuruluşlara satmaktadır. Çiftçiler sattıkları ürünlerden prim desteği aldıkları için, ürünlerini sattıkları yerlerden müstahsil makbuzu veya fatura istemektedirler.

Çiftçiler adına fatura veya müstahsil makbuzu düzenleyen şirket veya işletmeler ise, çiftçilerden bazı kesintiler yapmakta ve bunları fatura veya müstahsil makbuzunda göstermek zorundadırlar. Bu kesintilere örnek olarak stopaj, sigorta prim tevkifatı ve borsa işlem ücreti gibi kalemler gösterilebilir.

Çiftçilerden ürün satın alan her işletme veya şirket, hangi çiftçiden tarım prim tevkifatı kesilmesi gerektiğini tam olarak bilemedikleri için, uygulamada artık neredeyse özel sektöre buğday, arpa gibi mahsul satan herkesten prim tevkifatı yapılır hale gelmiştir. Bu makale çalışmamızda, ticari işletmeler tarafından çiftçilerden kesilen yersiz prim tevkifat tutarlarının SGK’dan nasıl geri alınacağını açıklamaya çalışacağız.

II- PRİM TEVKİFATINA İLİŞKİN GÜNCEL MEVZUAT DAYANAĞI

Prim tevkifatı uygulamasının günümüzdeki yasal dayanağı, 5510 sayılı Kanun’un “Primlerin Ödenmesi” başlıklı 88. maddesinin 12. fıkrasında yer alan; “4. maddenin birinci fıkrasının (b) bendinin 4 numaralı alt bendi kapsamında sigortalı olarak tescil edilmiş olanların prim borçlarını, sattıkları ürün bedellerinden borç tutarını geçmemek şartıyla % 1 ila % 5 oranları arasında olmak üzere kesinti yapılmak suretiyle tahsil etmeye Kurum yetkilidir.” şeklindeki hükümlerdir.

12.05.2010 tarihli ve 27579 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nin 108. maddesinin 6. fıkrası ve Geçici 8. maddesinin 5. fıkrası ile 2013/11 sayılı SGK genelgesi ve 2019/9 sayılı SGK genelgesinde prim tevkifatına ilişkin ifadeler yer almakla birlikte, prim tevkifatının uygulamadaki işlemler açısından asıl dayanağı, 01.03.2013 tarihli ve 28574 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Tarımsal Faaliyette Bulunanların Prim Borçlarının Sattıkları Tarımsal Ürün Bedellerinden Kesinti Yapılmak Suretiyle Tahsil Edilmesine Dair Tebliğ’dir. (1)

III- HANGİ ÇİFTÇİLERDEN PRİM TEVKİFATI YAPILMASI GEREKTİĞİ

5510 sayılı Kanun’un 88/12. maddesinde yer alan; “4. maddenin birinci fıkrasının (b) bendinin 4 numaralı alt bendi kapsamında sigortalı olarak tescil edilmiş olanların…” hüküm gereği, çiftçilerin sattıkları ürünlerden yapılacak prim tevkifatının, yalnızca, tarımda kendi nam ve hesabına bağımsız çalışmasından dolayı sigortalılık tescil ve kaydı olanlardan yapılması gerekmektedir.

Tebliğ’in “Kesinti Oranı” başlıklı 5. maddesinde; “Kesinti yapmakla yükümlü olan gerçek ve tüzel kişiler, tarımsal faaliyette bulunanlardan satın aldıkları ürün bedelleri üzerinden prim borçlarına mahsuben ve borç tutarını geçmemek şartıyla % 2 oranında kesinti yapmak zorundadırlar.” ifadeleri bulunmaktadır. Buna göre, prim tevkifatının satılan ürünün brüt tutarı üzerinden yüzde 2 olarak uygulanması gerekmektedir.

Tebliğin 1. maddesinde; “Bu Tebliğin amacı; 31.05.2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 4. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin (4) numaralı alt bendi kapsamında sigortalı olarak tescil edilmiş olanların prim borçlarını, sattıkları tarımsal ürün bedellerinden borç tutarını geçmemek şartıyla ve prim borçlarına mahsuben kesinti yapılmak suretiyle tahsil edilmesine ilişkin usul ve esasları belirlemektir.” ifadeleri bulunmaktadır. Bu ifadelere göre ise, çiftçilik yaptığı halde tarım Bağ-Kur sigortalısı (5510 sayılı Kanun kapsamındaki 4/1-b-4 sigortalılığı) olarak kayıt ve tescili olmayanların sattıkları ürünlerden prim tevkifatı yapılmaması gerekmektedir.

IV- HANGİ ÇİFTÇİLERDEN PRİM TEVKİFATI YAPILAMAYACAĞI