Mahmut ÇOLAK

“İblağ etmek” kavramı sözlükte ulaştırmak, eriştirmek; bir şeyin miktarını tamamlamak: Örneğin; parasını yüz milyon liraya iblağ etmek için çalışıyor.

“Tama iblağ etmek” kavramı sözlükte kesirli/küsuratlı bir sayının tam sayıya dönüştürülmesi anlamına gelmektedir.

“Yarım” kavramı sözlükte bir bütünün yarısı olan miktar anlamına gelmektedir.

“Oran” kavramı sözlükte büyüklük, nicelik, derece bakımından iki şey arasında veya parça ile bütün arasında bulunan bağıntı, nispet, rasyo; iki büyüklük, iki nicelik arasındaki bağıntı "Üçün sekize oranı."

“Kesir” kavramı sözlükte bir birimin bölündüğü eşit parçalardan birini veya birkaçını anlatan sayı "Yarım, üçte bir, yüzde üç birer kesirdir."

Bu çalışmamızda, çalışma ve sosyal güvenlik mevzuatında hangi durumlarda “kesir” hesaplamalarının yapılıp yapılmayacağı ve kesirlerin tama dönüştürülüp dönüştürülmeyeceği değerlendirilecektir.

4857 SAYILI İŞ KANUNU’NDA TAMA DÖNÜŞTÜRME

4857 sayılı Kanunun “engelli ve eski hükümlü çalıştırma zorunluluğu” başlıklı 30’uncu maddesinin birinci ve ikinci fıkralarına göre; işverenler 50 veya daha fazla işçi çalıştırdıkları özel sektör işyerlerinde %3 engelli, kamu işyerlerinde%4 engelli ve %2 eski hükümlü işçiyi veya 21.6.1927 tarihli ve 1111 sayılı Askerlik Kanunu veya 16.6.1927 tarihli ve 1076 sayılı Yedek Subaylar ve Yedek Askeri Memurlar Kanunu kapsamına giren ve askerlik hizmetini yaparken 12.4.1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu’nun 21’inci maddesinde sayılan terör olaylarının sebep ve tesiri sonucu malul sayılmayacak şekilde yaralananları meslek, beden ve ruhi durumlarına uygun işlerde çalıştırmakla yükümlüdürler.

Aynı il sınırları içinde birden fazla işyeri bulunan işverenin bu kapsamda çalıştırmakla yükümlü olduğu işçi sayısı, toplam işçi sayısına göre hesaplanır. Bu kapsamda çalıştırılacak işçi sayısının tespitinde belirli ve belirsiz süreli iş sözleşmesine göre çalıştırılan işçiler esas alınır. Kısmi süreli iş sözleşmesine göre çalışanlar, çalışma süreleri dikkate alınarak tam süreli çalışmaya dönüştürülür. Oranın hesaplanmasında yarıma kadar kesirler dikkate alınmaz, yarım ve daha fazla olanlar tama dönüştürülür.

Yurtiçinde İşe Yerleştirme Hizmetleri Hakkında Yönetmeliği’nin “çalıştırılacak engelli ile eski hükümlü veya terörle mücadelede malul sayılmayacak şekilde yaralanan işçi sayısının tespiti” başlıklı 11’inci maddesinin (1) numaralı fıkrasına göre;zorunlu çalıştırılacak engelli, eski hükümlü veya terörle mücadelede malul sayılmayacak şekilde yaralanan işçi sayısının tespitinde belirli veya belirsiz süreli iş sözleşmesine göre çalıştırılan tüm işçiler esas alınır. Kısmi süreli iş sözleşmesine göre çalışanlar çalışma süreleri dikkate alınarak tam süreli çalışmaya dönüştürülür ve işyerindeki tam süreli çalışan işçi sayısına ilave edilir. İşyerinde kısmi süreli olarak çalıştırılan engelli ve eski hükümlü veya terörle mücadelede malul sayılmayacak şekilde yaralanan işçi bulunması halinde bunlar da çalışma süreleri dikkate alınarak tam süreli çalışmaya dönüştürülür ve toplam işçi sayısından düşülür. Oranın hesaplanmasında yarıma kadar kesirler dikkate alınmaz. Yarım ve daha fazla olan kesirler tama dönüştürülür.