Mustafa YAVUZ

Anonim ve limited şirketler kazanç sağlamayı hedef edinen sermaye şirketleridir. Bu şirketlerin, piyasanın değişen şartlarına uyum sağlamak, mevcut pazar paylarını korumak, verimliliklerini artırmak, mali durumlarını iyileştirmek ve giderek zorlaşan rekabet ortamında ayakta kalabilmek için bir takım stratejik kararları doğru zamanda ve doğru biçimde almaları gerekmektedir. Söz konusu hedeflere ulaşmak ve/veya vaki olumsuzlukları bertaraf etmek isteyen anonim ve limited şirketlerin başvurabileceği yollardan biri de yapısal değişikliğe gitmektir. Yapısal değişiklik ise birden fazla şirketin birleşmesi, bir şirketin bölünmesi veya şirket türünün (nev’inin) değiştirilmesi şeklinde olmaktadır.

Kanun koyucu, ekonominin yapı taşları olan sermaye şirketlerinin yapısal değişikliğe gitmelerini teşvik etme, kolaylaştırma ve ilgili şirketlere avantaj sağlama bakımından birleşme, bölünme ve tür değiştirme işlemleri için damga vergisi ve harç istisnası öngörmüştür. Nitekim 488 sayılı Damga Vergisi Kanununa ekli (2) sayılı tablonun “IV-Ticari ve medeni işlerle ilgili kağıtlar” başlıklı bölümünün 17. fıkrasında, “Kurumlar Vergisi Kanununa göre yapılan birleşme, devir ve bölünmeler nedeniyle düzenlenen kağıtların damga vergisinden istisna edileceği” hükme bağlanmıştır. Ayrıca, 492 sayılı Harçlar Kanununun 123. maddesinin üçüncü fıkrasında da, “anonim, eshamlı komandit, limited şirket ve kooperatiflerin kuruluş, pay devri, sermaye artırımı, birleşme, devir, bölünme ve nev'i değişiklikleri nedeniyle yapılacak işlemlerin (…) anılan Kanunda yazılı harçlardan müstesna olduğu” belirtilmiştir.

Birleşme, bölünme ve tür değiştirmeye ilişkin hususlar, ticaret hukuku açısından 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununda (TTK), vergisel yönden de 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununda(KVK) düzenlenmiştir. Ancak, bu durum, söz konusu işlemlerde damga vergisi ve harç istisnalarının uygulanmasında, zaman zaman sorunların yaşanmasına ve duraksamaların ortaya çıkması neden olabilmektedir.

İşte bu çalışmada, anonim ve limited şirketlerin birleşme, bölünme ve tür değiştirme işlemlerinde damga vergisi ve harç istisnası hususu detaylı olarak ele alınmış ve incelenmiştir.

GENEL OLARAK SERMAYE ŞİRKETLERİNDE BİRLEŞME, BÖLÜNME VE TÜR DEĞİŞTİRME İŞLEMLERİ