Fahretti̇n AÇAR

1-GİRİŞ
Gerçek kişilerin gelirleri gelir vergisine tâbidir. Gelir bir gerçek kişinin bir takvim yılı içinde elde ettiği kazanç ve iratların safi tutarıdır. Gelir Vergisi Kanunda aksine hüküm olmadıkça, kazanç ve iratlar gelirin tespitinde gerçek ve safi miktarları ile nazara alınır.
Gelir vergisi kapsamına giren kazanç ve iratlar şunlardır:
1. Ticarî kazançlar,
2. Ziraî kazançlar,
3. Ücretler,
4. Serbest meslek kazançları,
5. Gayrimenkul sermaye iratları,
6. Menkul sermaye iratları,
7. Diğer kazanç ve iratlar.
7582 sayılı kanun ile tam mükellef kapsamına giren gerçek kişi mükelleflere belli şartları sağlamaları halinde yurtdışında elde ettiği kazanç ve iratları 20 yıl süre ile gelir vergisinden istisna kapsamına alınması düzenlemesi yapılmıştır. Bu düzenlemede tamamen tam mükellef gerçek kişilerin yararlanabileceği bir istisnadır. Kanun düzenlemesinde mükelleflerin faaliyetleri kapsamında elde ettikleri kazançları ile sermayelerini nemalandırmaları kapsamında elde ettikleri iratları kanundaki diğer şartların tamamının bir arada sağlanması ile yararlanabilecekleri çok önemli bir istisnadır.
2-DEĞERLENDİRME
Gelir Vergisi Kanunun 3’üncü maddesinde aşağıda yazılı gerçek kişiler Türkiye içinde ve dışında elde ettikleri kazanç ve iratların tamamı üzerinden vergilendirilirler:
1. Türkiye'de yerleşmiş olanlar;
2. (202 sayılı Kanunun 1'inci maddesiyle değişen bent) Resmi daire ve müesseselere veya merkezi Türkiye'de bulunan teşekkül ve teşebbüslere bağlı olup adı geçen daire, müessese, teşekkül ve teşebbüslerin işleri dolayısıyla yabancı memleketlerde oturan Türk vatandaşları (Bu gibilerden, bulundukları memleketlerde elde ettikleri kazanç ve iratları dolayısıyla Gelir Vergisi'ne veya benzeri bir vergiye tabi tutulmuş bulunanlar, mezkûr kazanç ve iratları üzerinden ayrıca vergilendirilmezler.)
Mezkûr kanunun 4’üncü maddesinde Türkiye’de yerleşmekten kastın ne olduğu açıklanmıştır.
Aşağıda yazılı kimseler Türkiye'de yerleşmiş sayılır:
1. İkametgâhı Türkiye'de bulunanlar (İkametgâh, Kanunu Medeninin 19'uncu ve müteakip maddelerinde yazılı olan yerlerdir);
2. Bir takvim yılı içinde Türkiye'de devamlı olarak altı aydan fazla oturanlar (Geçici ayrılmalar Türkiye'de oturma süresini kesmez.)
Kanunun 6’ıncı maddesinde Türkiye’de yerleşme sayılmayan hallerde açıklanmıştır.
Aşağıda yazılı yabancılar memlekette altı aydan fazla kalsalar dahi, Türkiye'de yerleşmiş sayılmazlar:
1. Belli ve geçici görev veya iş için Türkiye'ye gelen iş, ilim ve fen adamları, uzmanlar, memurlar, basın ve yayın muhabirleri ve durumları bunlara benzeyen diğer kimselerle tahsil veya tedavi veya istirahat veya seyahat maksadıyla gelenler;
2. Tutukluluk, hükümlülük veya hastalık gibi elde olmayan sebeplerle Türkiye'de alıkonulmuş veya kalmış olanlar.
7582 sayılı kanun ile Gelir vergisi kanununun mükerrer 20/D maddesi eklenmiştir.
Bu maddeyle Türkiye’de yerleşmiş sayılan gerçek kişilerin, Türkiye’de yerleşmiş sayılmasından önceki son üç takvim yılında Türkiye’de ikametgâhının ve vergi mükellefiyetinin bulunmaması şartıyla Türkiye dışında elde ettiği kazanç ve iratları yirmi yıl boyunca gelir vergisinden müstesnadır.
Birinci fıkra kapsamındaki gerçek kişilerin bu madde kapsamına girmeden önce, Türkiye’de elde ettiği gayrimenkul sermaye iradı, menkul sermaye iradı veya değer artışı kazancı nedeniyle mükellefiyetinin bulunması bu istisnadan yararlanmasına engel teşkil etmez.