Hasan Basri CAN

1. Giriş
4691 sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanunu kapsamında teknoparklar; yüksek/ileri teknoloji kullanan ya da yeni teknolojilere yönelik firmaların, belirli bir üniversite veya yüksek teknoloji enstitüsü ya da Ar-Ge merkez veya enstitüsünün olanaklarından yararlanarak teknoloji veya yazılım ürettikleri/geliştirdikleri, teknolojik bir buluşu ticari bir ürün, yöntem veya hizmet haline dönüştürmek için faaliyet gösterdikleri ve bu yolla bölgenin kalkınmasına katkıda bulundukları, aynı üniversite, yüksek teknoloji enstitüsü ya da Ar-Ge merkez veya enstitüsü alanı içinde veya yakınında; akademik, ekonomik ve sosyal yapının bütünleştiği siteyi veya bu özelliklere sahip teknopark olarak ifade edilmektedir.
Teknokentlerde yürütülen projelerin bir bölümünün, teknoloji geliştirme bölgesi dışındaki Ar-Ge merkezlerinde gerçekleştirilmesi halinde söz konusu projelerden elde edilen kazancın 4691 sayılı Kanunda yer alan kurumlar vergisi istisnasından yararlanması mümkün müdür sorusuna yazımız içerisinde cevap verilecektir.
2. Teknokentler ve AR-GE Faaliyetleri
2001 yılında yayınlanan 4691 sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanunu ile Teknoparklarda; teknolojik bilginin üretilmesi, üründe ve üretim yöntemlerinde ürün kalitesi ve standardının yükseltilmesi, üretilen bilginin ticarileştirilmesi, verimliliği artıracak ve üretim maliyetlerini düşürecek yeniliklerin geliştirilmesi, küçük ve orta ölçekli işletmelerin gelecek ve ileri teknolojilere uyumunun sağlanması, ileri teknoloji yatırımları yapacak yabancı sermayenin ülkeye girişinin hızlandırılması, araştırmacılara iş imkânlarının sağlanması ile sanayinin rekabet gücünün artırılması amaçlanmaktadır.
4691 Sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanunu ile teknoloji geliştirme bölgelerine yönelik birtakım mali teşvik ve destek uygulamaları getirilmiştir. Bu kapsamda sunulan desteklerin bir kısmı vergisel nitelik taşırken, bir kısmı ise vergisel nitelik taşımaktan yoksundur. Mali teşvik ve desteklemeler kapsamına alınan vergisel teşvikler önemli bir yer tutarak mükellefler üzerindeki ciddi bir mali yükümlülüğü ortadan kaldırmaktadır.(1)
Ar-Ge, “Araştırma” ve “Geliştirme” kelimelerinin kısaltmasıdır. 5746 sayılı “Araştırma Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun” uyarınca Ar-Ge; araştırma ve geliştirme, kültür, insan ve toplumun bilgisinden oluşan bilgi dağarcığının artırılması ve bunun yeni süreç, sistem ve uygulamalar tasarlamak üzere kullanılması için sistematik bir temelde yürütülen yaratıcı çalışmaları, çevre uyumlu ürün tasarımı veya yazılım faaliyetleri ile alanında bilimsel ve teknolojik gelişme sağlayan, bilimsel ve teknolojik bir belirsizliğe odaklanan, çıktıları özgün, deneysel, bilimsel ve teknik içerik taşıyan faaliyetlerdir.
Farklı gelişmişlik düzeyindeki ülkelerin ekonomik hedeflerine ulaşabilmesi bakımından merkezi bir konum üstlenen büyüme, Ar-Ge ve inovasyon faaliyetlerinin önemini her geçen gün daha fazla artırmaktadır. Ar-Ge faaliyetleri; mevcut ürünlerin performansını artırarak rekabet gücünün yükselmesine, firmaların gelişim göstermesine ve ayrıca yeni nesil ürün ve teknoloji altyapısının oluşturulmasına zemin hazırladığı için, tarihsel süreç içerisinde oldukça önemli bir konuma gelmiştir.(2)
Ar-Ge yapılmasının temel amacı ürün ya da hizmetin geliştirilmesidir. Bu şekilde pazardaki alternatiflere karşı rekabet üstünlüğü kazanmak ve karlılığın arttırılması amaçlanmaktadır. Dolayısıyla Ar-Ge faaliyetleri şirketleri rakiplerin önüne geçiren en önemli araçlardan birisidir. Ar-Ge faaliyetleri belirli takvime uygun şekilde işlemekte ve her aşamada belirli ara çıktılara ulaşılması hedeflenmektedir. Bu süreç belirli düzeyde riskler içermekte ve her zaman başarıya ulaşamamaktadır. Ancak istenen başarıya ulaşılması halinde, çıktıların koruma altına alınması şirkete önemli kazançlar sağlamaktadır.
3. Teknokentte Sipariş Üzerine Gerçekleştirilen Ar-Ge Faaliyetleri