Vakkas DEMİR

5510 sayılı Kanunun 32. ve devamı maddelerine göre, ölen sigortalının en az 900 gün ve beş yıl sigortalılık süresi veya en az 1800 gün prim gün sayısı varsa geride kalan anne ve babasına “ölüm aylığı” bağlanmaktadır. Ölen sigortalı iş kazası/meslek hastalığı sonucu vefat etmişse, hiçbir gün şartı aranmadan geride kalan anne ve babasına “ölüm geliri” bağlanmaktadır. 5510 sayılı Kanunun 54. maddesine göre, hak sahibi anne ve baba hem ölüm aylığını hem ölüm gelirini birlikte alabilmektedir.

SGK, ölen çocukları üzerinden anne/babaya ölüm aylığı/ölüm geliri bağlarken, ölüm aylığının başlangıç tarihi hususunda, genelge ile kısıtlayıcı bir tutum benimsemiş ve bu uygulama da vatandaşların hak kaybına yol açmaktadır.

Bu makale çalışmamızda, ölen çocukları üzerinden hak sahibi anne/babaya ölüm aylığı/ölüm geliri bağlanırken, ölüm aylığı/ölüm gelirinin başlangıç tarihinin ne olması gerektiğini SGK uygulamaları ve Yargıtay kararı doğrultusunda açıklamaya çalışacağız.

ANNE/BABANIN ÖLÜM AYLIĞINDA/GELİRİNDE HAK SAHİBİ OLMA ŞARTLARI

5510 sayılı Kanunun “Ölüm aylığının hak sahiplerine paylaştırılması” başlıklı 34. maddesinde; “MADDE 34: Ölen sigortalının 33 üncü madde hükümlerine göre hesaplanacak aylığının;

… d) Hak sahibi eş ve çocuklardan artan hisse bulunması halinde her türlü kazanç ve irattan elde etmiş olduğu gelirinin asgari ücretin net tutarından daha az olması ve diğer çocuklarından hak kazanılan gelir ve aylıklar hariç olmak üzere gelir ve/veya aylık bağlanmamış olması şartıyla ana ve babaya toplam %25’i oranında; ana ve babanın 65 yaşın üstünde olması halinde ise artan hisseye bakılmaksızın yukarıdaki şartlarla toplam %25’i, …

oranında aylık bağlanır. …” hükümleri yer almaktadır.

Üstte yer alan kanun hükümlerin göre, ölen sigortalının anne babasına ölüm aylığı/ölüm geliri bağlanabilmesi için, anne/babanın SGK’ya başvurduğu tarihteki aylık gelirinin/kazancının brüt asgari ücretin (26.005,50 TL) altında olması gerekmektedir. Bu kazanç ve gelir tespiti ise, SGK denetmenleri aracılığıyla yapılmaktadır.

ÖLÜM AYLIĞININ/GELİRİNİN BAŞLANGICIYLA İLGİLİ YASAL MEVZUAT

5510 sayılı Kanunun ölüm aylığı ile ilgili hükümlerin düzenlendiği “Hak sahiplerinin aylıklarının başlangıcı, kesilmesi ve yeniden bağlanması” başlıklı 35 inci maddesinde; “MADDE 35- Ölüm sigortasından sigortalının hak sahiplerine bağlanacak aylıklar;

a) Sigortalının ölüm tarihini,

b) Hak sahibi olma niteliğinin ölüm tarihinden sonra kazanılması halinde, bu niteliğin kazanıldığı tarihi,

takip eden ay başından itibaren başlatılır. …” ifadeleri yer almaktadır.

İş kazası veya meslek hastalığı sonucu vefat edenlerin geride kalan hak sahiplerine bağlanacak ölüm gelirinin ne zaman başlaması gerektiği, 5510 sayılı Kanunun 20 nci maddesinde yer almaktadır.

Bahse konu 20 nci maddede; “Gelirin başlangıcı, kesilmesi ve yeniden bağlanmasında 34 üncü ve 35 inci maddeler uygulanır.” denilmek suretiyle, iş kazası ve meslek hastalığı nedeniyle bağlanacak ölüm gelirlerinin başlangıç tarihinin ölüm aylığı başlangıcıyla aynı hükümlere tabi olacağı vurgulanmıştır.

Üstte verdiğimiz kanun metninden (5510 SK. Md. 35) anlaşılacağı üzere, kanun koyucu, hak sahipleri (eş, çocuk, ana ve baba) arasında ayrım yapmaksızın, ölüm aylığının/gelirinin başlangıç tarihinin sigortalının ölüm tarihini takip eden aybaşı olarak belirlemiştir. Üstteki kanun metninde yer alan; “hak sahibi olma niteliğinin ölüm tarihinden sonra kazanılması” ifadesi ise, öğrenci olmayan çocuğun sonradan öğrenci olması, evli kız çocuğunun sonradan boşanıp dul kalması veya anne karnında olan bebeğin sigortalının ölümünden sonra doğması gibi durumları ifade etmektedir.

IV- ÖLÜM AYLIĞININ/GELİRİNİN BAŞLANGICIYLA İLGİLİ SGK UYGULAMASI

Yazımızın “III” başlıklı bölümünde verilen bilgiler gereği, anne/babaya bağlanacak ölüm aylığı başlangıç tarihinin sigortalının ölüm tarihini takip eden aybaşı olması gerekmektedir.

Ancak, SGK, üstteki kanuni düzenlemeleri dikkate almayarak kendi iç genelgesine göre (kaldı ki genelgeler arasında bile farklılık bulunmaktadır) ölüm aylığı/ölüm geliri başlangıcıyla ilgili farklı uygulamalar geliştirmiştir. Şöyle ki;

SGK’nın 2013/26 sayılı genelgesinin “8.1.3. 2008/Ekim Sonrası Ölen Sigortalılar” başlıklı bölümünde aynen; “…ölüm aylığı ölüm tarihi esas alınarak başlatılacaktır. …” ifadeleri yer almaktadır.

SGK, üstte yer alan genelgedeki ifadelere göre, 01.10.2008 tarihinden başlayıp 2018/38 sayılı genelgenin yürürlük tarihi olan 06.11.2018 tarihine kadar, ölüm aylığı için diğer şartları taşıyan ana babaya ölüm aylığını/ölüm gelirini sigortalı çocuklarının ölüm tarihini takip eden aybaşından itibaren başlatmıştır. 06.11.2018’den sonra ise, 2018/38 sayılı genelgeye istinaden bu uygulamayı terk etmiştir.