Vakkas DEMİR

GİRİŞ

Tarımsal muafiyet, tarım Bağ-Kur sigortalılığını (5510 sayılı Kanun kapsamındaki 4/1-b-4 sigortalılığı) sona erdirme yöntemlerinden birisidir. “Tarımsal muafiyet” kapsamına giren çiftçilerin ziraat odası veya Çiftçi Kayıt Sistemindeki (ÇKS) üyelik kayıtları devam etse bile, 4/1-b-4 sigortalılıkları sona ermekte veya durmaktadır.

Tarımsal muafiyete istinaden 4/1-b-4 sigortalılıkları sona eren çiftçilerin yeniden 4/1-b-4 sigortalılıklarının başlatılması için, muafiyetlerinin ortadan kalktığına dair ziraat odası veya il/ilçe tarım müdürlüklerinden alacakları belgenin SGK’ya intikal ettirilmesi gerekmektedir. SGK mevzuatına göre, muafiyete istinaden durdurulan/sona eren 4/1-b-4 sigortalılığının başka bir yeniden başlatma yöntemi bulunmamaktadır.

Bu makale çalışmamızda, SGK mevzuatında yer almayan, ancak mahkeme kararlarıyla mümkün olan bir uygulamadan, yani, muafiyetle sona eren 4/1-b-4 sigortalılığının prim tevkifatına istinaden yeniden başlatılmasının mümkün olduğuna dair açıklamalarda bulunacağız.

MUAFİYETE İSTİNADEN SİGORTALILIĞIN DURDURULMASI VE BAŞLATILMASI

Tarım Bağ-Kur sigortalılığını (5510 sayılı Kanun kapsamındaki 4/1-b-4 sigortalılığı) sona erdirme yollarından birisi de, “tarımsal muafiyet” şartlarını taşımaktır. 5510 sayılı Kanunun “sigortalı sayılmayanlar” başlıklı 6. maddesinde; “MADDE 6- Bu Kanunun kısa ve uzun vadeli sigorta kolları hükümlerinin uygulanmasında; … ı) … tarım işlerinde veya orman işlerinde hizmet akdiyle süreksiz işlerde çalışanlar ile tarımda kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlardan; tarımsal faaliyette bulunan ve yıllık tarımsal faaliyet gelirlerinden, bu faaliyete ilişkin masraflar düşüldükten sonra kalan tutarın aylık ortalamasının, bu Kanunda tanımlanan prime esas günlük kazanç alt sınırının otuz katından az olduğunu belgeleyenler …4 üncü ve 5 inci maddelere göre sigortalı sayılmaz.” hükümleri yer almaktadır.

5510 sayılı Kanunun geçici 16. maddesinde ise; “Bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin (4) numaralı alt bendinde belirtilenler için 6 ncı maddenin birinci fıkrasının (ı) bendi … belirtilen “otuz” ibaresi, bu maddenin yürürlüğe girdiği yıl için “onbeş” olarak uygulanır ve prime esas günlük kazancın otuz katını geçmemek üzere takip eden her yıl için bir puan artırılır.” hükmü bulunmaktadır.

Bu hüküm gereği, 2022 yılı için tarımsal muafiyet sınırı (5004,00 TL/30=166,80 TL. 166,80 TL X 28=4670,40) olarak uygulanmaktadır. Yani, 2022 yılı için her türlü masraflar düşüldükten sonra aylık net tarımsal geliri 4670,40 TL’nin altında kalanlar “tarımsal muafiyet” şartlarını taşımaktadırlar.

5510 sayılı Kanunun “sigortalı sayılmayanlar” başlıklı 9. maddesinin 5. fıkrası gereği, muafiyet kapsamına girenlerin sigortalılıklarının, muafiyet kapsamına girdikleri tarihten itibaren sona erdirilmesi gerekmektedir. SGK’nın 2013/11 sayılı genelgesine (5. bölüm) göre, ziraat odalarından veya tarım il/ilçe müdürlüklerinden alınacak “Sigortalılık Muafiyet Belgesi”nin on gün içinde SGK’ya intikal ettirilmesi halinde belgenin düzenlendiği tarihten, bu sürenin geçirilmesi halinde ise belgenin Kuruma intikal ettirildiği tarihten itibaren 4/1-b-4 sigortalılığı sona ermektedir.

SGK’nın 2013/11 sayılı genelgesine (5. bölüm) göre, tarımsal muafiyete istinaden 4/1-b-4 sigortalılıkları 5510 sayılı Kanunun 6/ı maddesine göre durdurulan/sona eren kişilerin, yıllık tarımsal faaliyet gelirlerinden bu faaliyete ilişkin masraflar düşüldükten sonra kalan tutarın aylık ortalamasının, prime esas günlük kazanç alt sınırına göre belirlenen tutardan fazla olduğunu (2022 yılı rakamlarına göre aylık 4670,40 TL’den fazla) belgeleyerek bir yıl içinde sigortalı işe giriş bildirgesi ile SGK’ya bildirenlerin sigortalılıkları belgenin düzenlendiği tarihten, bu süreyi geçirenlerin sigortalılıkları ise bildirimin SGK kayıtlarına intikal ettiği tarihten itibaren başlatılması gerekmektedir.

MUAFİYETE GÖRE DURDURULAN SİGORTALILIĞIN PRİM TEVKİFATINA GÖRE NEDEN BAŞLATILMADIĞI