Harun BİRBİLEN

İstimlak, devlet ya da tüzel kişilerin, kamu yararı için özel mülklerde bulunan taşınmaz malların tamamının ya da bir kısmının bedelini ödeyerek tarafına geçirmesi anlamına gelir. Bir gayrimenkul istimlak edilerek imar planlarına uygun olarak park, yol, metro, tramvay, alt ve üst geçit, otopark, mezarlık gibi kamu hizmet alanları için kullanılabilir. İstimlak yapıldığında satın alınan gayrimenkulün bedeli peşin olarak ödenir. Örnek vermek gerekirse belediyelerin, Karayolları Genel Müdürlüğünün, DSİ Genel Müdürlüğünün ve üniversitelerin istimlak yetkisi bulunmaktadır.

Belediyelerin gerçekleştirdiği istimlaklara sıklıkla kooperatifler muhatap olmaktadır. Kooperatif aktifinde kayıtlı olan arsaların belediyeler tarafından istimlak edilmesi halinde, kooperatiflerce elde edilecek kazançların ortaklara dağıtılması ve bu suretle tasfiye gidilmesi gündeme gelebilmektedir. Bu gibi durumlarda; kurumlar vergisi mükellefiyeti tesis edilip edilmeyeceği, ortaklara dağıtılan tutarların tevkifata tabi tutulup tutulmayacağı, kooperatifin tasfiyesi sırasında enflasyon düzeltmesi sonucu oluşan geçmiş yıl karlarının vergilendirilip vergilendirilmeyeceği, arsanın istimlaki nedeniyle KDV tahakkuku olup olmayacağı ve fatura düzenlenip düzenlenmeyeceği hususlarının cevaplanması gerekmektedir.

 Kooperatifin Aktifinde Kayıtlı Arsanın Belediye Tarafından İstimlak Edilmesi

Belediyece istimlakin yapılabilmesi için imar planında taşınmazın kamu hizmetine tahsisli olması gerekmektedir. Örneğin park, yol, metro, hızlı tramvay, alt ve üst geçit, otopark mezarlık alanı, kamu hizmet alanı, vb. gibi. İstimlak özel mülkiyetin tamamının veya bir kısmının devlet mülkiyetine geçmesi veya bu gayrimenkul üzerinde idari irtifaklar kurmak şeklinde olmaktadır. İstimlaklarda, gayrimenkulün Anayasa ile ilgili kanunda öngörülen esaslara göre tespit edilmiş bedelinin nakden ve peşin olarak koşulsuz ödenmesi gerekir. Kamu tüzel kişisi olan belediyelerin yapacağı İstimlak işlemlerinin neler olacağı, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu, 5393 sayılı Belediye Kanunu ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi yasası ile belirlenmiştir.