Yasin KULAKSIZ

1. Giriş
İşçinin işverene ait işyerinde veya işyeri dışında işin yürütülmesi için yapılan çalışmalar sırasında yaralanmasına, ölümüne veya ruhsal açıdan zarara uğramasına neden olan olaylara iş kazası denilmektedir. Meydana gelen bir olayın iş kazası sayılabilmesi için, kazayı geçiren kişinin sigortalı olması, sigortalının işyerinde ve ya işyerinden sayılan yerlerde bulunması, olayın işveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle meydana gelmesi, kaza ile sonuç arasında uygun bir illiyet bağının bulunması, kaza sonucu bedence veya ruhça özre uğraması ve bu unsurların bir arada gerçekleşmesi gerekmektedir.
Özellikle tehlikeli sınıf kategorisinde yer alan işyerlerinde devamlı iş kazaları yaşanmakta ve genelde işyerleri maliyetlerini azaltmak adına tüm personele ferdi kaza poliçeleri düzenlemektedirler. İşverenler tarafından ödenen poliçe bedelleri ile yine işveren tarafından ödenen hastane masraflarının gider olarak değerlendirilip değerlendirilemeyeceği hususunda, çalışmamız kapsamında bilgiler sunulacaktır.
2. İş Kazası Kavramı
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 13’üncü maddesinde iş kazasının tanımı, bildirilmesi ve soruşturulması hususları hüküm altına alınmıştır. Söz konusu hükme göre iş kazası; sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, işveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle sigortalı kendi adına ve hesabına bağımsız çalışıyorsa yürütmekte olduğu iş nedeniyle, bir işverene bağlı olarak çalışan sigortalının, görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda, bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki emziren kadın sigortalının, iş mevzuatı gereğince çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda, sigortalıların, işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen özüre uğratan olaydır.
Başka bir deyişle, Kanunda sayılan hal ve durumlar;
a) Sigortalının işyerinde bulunması esnasında,
b) İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle sigortalı kendi adına ve hesabına bağımsız çalışıyorsa yürütmekte olduğu iş nedeniyle,
c) Bir işverene bağlı olarak çalışan sigortalının, görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda,
d) Bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki emziren kadın sigortalının, iş mevzuatı gereğince çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda,
e) Sigortalıların, işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında,
Kaza olayının meydana gelmesi halinde iş kazası sayılmaktadır.
Ayrıca bir olayın iş kazası sayılabilmesi için; kazayı geçiren kişinin sigortalı olması, kazanın meydana gelmesi, kaza ile sonuç arasında uygun bir illiyet bağının bulunması kaza sonucu bedence veya ruhça özre uğraması ve bu unsurların bir arada gerçekleşmesi gerekmektedir. İş kazası işin yürütümü sırasında meydana gelen olayı ifade etmekle birlikte yapılan işle ilgisi olmayan hal ve durumlarda meydana gelen olayları da kapsamaktadır. Öğretide iş kazası, “Sigortalının işverenin otoritesi altında bulunduğu bir sırada gördüğü iş veya işin gereği dolayısıyla aniden ve dıştan gelen bir etkenle onu bedence veya ruhça arızaya uğratan olay olarak” tanımlanır.(1)
Mülga 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununda, iş kazasının tanımını yapılmış ve iş kazasının bazı unsur ve koşulları sayılmıştır.(2) 506 sayılı Kanunun 11/A maddesine göre, iş kazası, belirli hallerde meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedence veya ruhça arızaya uğratan olaydır. Hangi hallerde meydana gelen olayların iş kazası olarak kabul edileceği Kanunun aynı maddesinde sınırlayıcı bir şekilde sayılmıştır. Buna göre;
a) Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada,
b) İşveren tarafından yürütülmekte olan is dolayısıyla,
c) Sigortalının, işveren tarafından görev ile başka bir yere gönderilmesi yüzünden asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda,
d) Emzikli kadın sigortalının çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda,
e) Sigortalıların, işverence sağlanan bir taşıtla isin yapıldığı yere toplu olarak götürülüp getirilmeleri sırasında,
Meydana gelen kazalardır.
Esasında Türk Hukukunda iş kazası kavramı, iki yönlü bir kavramdır. İş kazası kavramı bir yönüyle Bireysel İş Hukukunu ilgilendirirken, diğer yönüyle Sosyal Sigortalar Hukukunu ilgilendirmektedir.(3)
İş kazası sigortası kapsamında bulunan sigortalılar şunlardır;
*Hizmet akdi ile çalışanlar (4/a),
*Kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlar ile köy ve mahalle muhtarları (4/b),
*Ceza İnfaz Kurumları ile Tutukevlerinde çalışanlar,
*Aday çırak, çırak ve stajyerler,
*Harp Malulleri ile Vazife Malulleri,
*Türkiye İş Kurumu kursiyerleri,
*Sosyal güvenlik sözleşmesi olmayan ülkelerde iş üstlenen işverenlerce yurt dışındaki işyerlerinde çalıştırılmak üzere götürülen Türk işçileri,
*İntörn öğrenciler,
*Tarım ve orman işlerinde hizmet akdiyle süreksiz olarak çalışan sigortalılar.
3. Sigorta ve Hastane Ödemelerinin Giderleştirilmesi